Улăп

Юртсам , Юртсам , Пăланăм…

Валем Ахун «Юртсам, юртсам, пăланăм» сăвăллă асамлă юмаха поэт куçĕпе, 20-мĕш ĕмĕрти чăваш çыннисен аслăрах тавракурăмĕ çине таянса халăх упранă юмах-халапсенчи хăйне моралĕ енчен килĕшекен сăнарсене, эстетика тĕлĕшенчен илĕртÿллĕ ăнлавсене суйласа çырать, вулакана фантазилле тĕнчене, халăхла утопие илсе каять. Юмахăн тĕп теми – туй, Улăп йăхĕ пуçланни. Туйсарăмĕ пекех Ахунăн чĕлхи пуян, тахăш тĕлте чăтма çук пылак. Персонажсен çаксенчен кирĕк хăшĕ умĕнче пултăр: турă, патша, хĕвел, хăвалăх, Аçтаха – сави пит яка.  Язычество (анимизм) ăс-хакăлĕ тăрăх çырнă хайлавра – ăрăм, вĕрÿ-суру чĕлхи, тата ытти илĕртмĕшсем нумай, поэт хавхипеле вĕсем рафинад евĕр пулнă. Ăс-хакăл енчен, ĕлĕкхи (хăшĕ пĕри киревсĕр (тĕсл. хулăм)) йăласене сахăрлассинчен ытла нимех те вĕренес çук: тĕп вырăнта – вăй, вăй çук пулсан – чеен йăпăлтатни. Çакăн пек наянлăх палăрни, тен, чăваш халăхĕн юмахĕ мар, хайлав авторĕн тавракурăмĕпе çыхăннă пулăм-тăр.


Валем Ахун


Юртсам , Юртсам , Пăланăм…

(Халăх Халапĕсем Тăрăх Хывнă «Улăп» Эпосран)

Sijen1• Суясене пуççапни
• Ăрăм

Çеçенхирсем тăрăх пăлан юртать,
Ука çилхи çилпе ун явăнать.
Ылтăн мăйраки ниçта перĕнмест,
Кĕмĕл чĕрни çĕре ун сĕртĕнмест.
Асаттесен, ватă халапçăсен,
Ĕмĕрхи те юррăн, ай, ăстисен,
Чĕлхи-çăварĕ пĕртте такăнмасть,
Тăмра кĕвви нихçан та татăлмасть.
Юртсам, юртсам, пăланăм, çеçенпе,
Read More »

Улăп

«Йĕкĕт Пулсан — Маттур Пулĕ…» ][ Валем Ахун

Валем Ахун

Тулли тексчĕ: “Юртсам, юртсам, пăланăм“.


«Йĕкĕт Пулсан — Маттур Пулĕ…»

(Валем Ахун йĕркелесе çырнинчен) 

Улăп çирĕм тултарсан, аслă хун хăйĕн тăхăмне пĕррехинче умне тăратрĕ тет те çапла каларĕ тет:

— Куран куçăм — курми пулчĕ,
Çăлтăр тĕлне пĕлми пулчĕ,
Утан урам утми пулчĕ,
Йăраниие пусми пулчĕ.
Тытан аллăм тытми пулчĕ,
Ух йĕппипе туйми пулчĕ.
Пĕлен ăсăм пĕлми пулчĕ,Read More »

Хăнаран ][ Марфа Трубина

VULACV-05

Марфа Трубина


Тупмалли

I | II | III | IV | V
Кĕске содержанийĕ

«Хăнаран» калав шуйхатакан темăллă. Кунта пĕр ялти хăрушла ĕçкĕ-çикĕ усал ĕç патне илсе çитернине кăтартнă. Совет тытăмĕн пропагандисчĕ пăсăк праçнике юриех чиркĕве хирĕçлесе çырни сисĕнет. Хурлăхлă пулăмшăн – комсомолсене итлемен, ĕлĕкхи йăлапа пурăнакан ашшĕ-амăшĕ тата ял халăхĕ айăплă пулса тухмалла пек. Тÿррĕн айăплани çук, вулакан хăех тавçăртăр тесе çырнă. Çĕнĕ Совет патшалăхĕн тата “тĕнĕн” шайне çĕкленĕ Çĕнĕ самана идеологийĕн суя пулниние вăхăт татса пачĕ: 70 çул ытла коммунист тыткăнĕнче пурăннă чăвашсен паянхи ĕçкĕ-çики Каша ялĕнчи Криккасенни пекех пулса иртнине хамăр куçпах курма пултаратпăр – ку енчен коммунизм-социализм нимех те улăштарма пултармасть.Read More »

Сатин кĕпе ][ Ваçлей Давыдов-Анатри

Ваçлей Давыдов-Анатри


Тупмалли

Ваçлей Давыдов-Анатри | Сатин кĕпе Аслă Арапуç Аннеçĕм, анне… | «Тимĕр карта» | Кăлюк аппа Тĕрĕс калать атте… | Хусана—вĕренме | Сатин кĕпе | Пăрлă çумăр | Ĕнтюк туйĕ | Атте тусĕ | Шăрттан | Сиенлĕ вăйă | Каçхи вăйăра | Праçник | Хĕрес | Хĕрлĕ галстук | Иксĕмĕре пĕр карттус | Кунта Ленин вĕреннĕ | Пăр каять | Кимĕпе | Чутах сурăхсăр юлаттăмăр | Иван Евгеньевич | «Хĕрлĕ хĕлхем» | Йăмра айĕнче | Чипер инке | Акатуй | Сăвă-юрă янăрать | Укçа енчĕкĕ | Нарспи | Нонна Кирилловна | Марине | Вăрăм пушă | Чун хĕлхемĕ | Пичче—салтак | Çĕнĕ сăн Эпĕ—комсомолец | Йăмрасем, тирĕксем… | Сывă пул, тăван ялăм… | Тăван хуламăрта | Халăх поэчĕ | Шупашкар çăкисем | Эпĕ çапла шутлатăп…


Кĕске содержанийĕ


Сатин кĕпе

Аслă Арапуç

Sijen1• Суя тĕн

Ирхине. Тухăçран ылтăн хĕвел çĕкленсе хăпарать. Куç умĕнче манăн тăван ялăм—Аслă Арапуç— Пăла шывĕ хĕрринче сарăлса ларать. Ăна пирĕн таврари чи илемлĕ кĕтесе вырнаçнă темелле. Унăн икĕ вĕçĕнче те пĕчĕк вăрман. Пĕрне — Малти, теприне — Кайри хырай, теççĕ.Read More »