Кай, кай Ивана ][ Николай Айзман

Николай Айзман


Виçĕ пайлă музыкăллă комеди

Sijen1

• Чăнлăха пăccа элеклени

• Ырă мар тĕслĕх (Суицида пули-пулми япала пек кăтартни)

Чăваш драматургийĕн классикăлла хайлавĕ. Николай Спиридонович Айзман ăна 1955-мĕш çулта, Василий Воробьев композитор тата Никифор Ваçанкка сăвăçă хайланă “Кай, кай Ивана” юрăпа хавхаланса çырнă. Халăх çак юрăна питĕ юратнă.
Пьесăна Чăваш Енĕн профессионаллă театрĕсенчен 1955-мĕш çулта пĕрремĕш хут лартнă хыççăн 20 çул хушши темиçе хут та кăтартнă. Драма кружокĕсемпе халăх театрĕсенче “Кай, кай Ивана” спектакле кăмăлласа вылянă. [Чув.Энц.]
Пьесара ĕлĕкхи йăларан тăрăхлани, çыннăн ирĕкне хÿтĕлени тĕп вырăн йышăнаççĕ [Чув.Энц.]. Ĕлĕкхи йăласене автор камăннине кура уйăрмасть, авалхи чăваш йăли-йĕркине (хулăм, хĕр вăрласси) Христос тĕнĕн паллисемпе пĕлмесĕр е ятарласа пăтраштарать. Çын ирĕкне хÿтĕлесси тени, ахăртнех, Анюк ятлă тĕп персонажа вăйпа качча парассине хурлани. “Вăл тискер йăла халĕ те пĕтмен-и?” тесе ыйтать комсомолец Хветĕр. Анчах вулакан е спектакле куракан пьесăри информаци тăрăх авалхи йăлана объективлă хак парса, ăнланма пултараймасть, япăх пулнине туйăм-сисĕм урлă вĕренме тивĕçет кăна.

Илемлĕхĕ енчен пьеса пуян та илĕртÿллĕ. Автор чĕлхепе питĕ ăста усă курса куç умне вăр-вар диалогсем, чĕрĕ персонажсем кăларса тăратать.

 

 Комедири çынсем

Пĕрремĕш пайĕ

НАÇТАÇ — тăлăх арăм.
АНЮК — унăн хĕрĕ.
КĔТЕРУК — Наçтаçăн йăмăкĕ.
ХВЕТĔР—ялти каччă (комсомолец).
МИША, ПĔТЕР  —Хветĕрĕн юлташĕсем (комсомолецсем).
ПРАСКИ — ватă хĕр.
ЙĂКĂНАТ — ялти кулак, нэпман.Read More »

Таня ][ Петĕр Хусанкай

Sijen1

• Асапа уççăн
сăнлани

• Тĕшмĕш шухăшсем

Хусанкай Петр Петрович (09.01.1907, Сиктĕрмe (халĕ Хуcанкай ялĕ, Тутарстанăн Элкей районĕ) – 04.03.1970, Шупашкар] – по­эт, куçаруçă, общество деятелĕ, СССР писателĕсен союзĕн членĕ (1934). Аслă Аттелĕх вăрçин участникĕ (1942–45). Чăваш пед. техникумĕнче (Хусан, 1923–25), Тухăç пед. институтĕнче (Хусан, 1927–31), А.М. Горький ячĕллĕ Литературĕ институтĕнче вĕреннĕ (1957 ç. вĕренсе тухнă). “Сунтал” журналта (1925–26) тата “Коммунар” хаçатра (1931–34) ĕçленĕ. Хусанкая 1938-мĕш çулт национализмшăн айăпласа арестленĕ, 1939-мĕш çулта суд йышăнăвĕпеле ирĕке кăларнă. [Чув. энц.]

Хусанкай пултарса хăварнă эткерлĕхре поэзин мĕн пур жанрĕсем (кĕске эпиграммасенчен сăвăллă роман таранччен), тĕрлĕрен сăвă виçи, строфа тата ритм тĕсĕсем пур. [Чув. энц.]

Унăн сăввисем малтанах “Сунтал” журнал урлă халăх умне тухаççĕ. (1924), 1928-мĕш çулта вара “Уяртсан” ятлă сăввисен пуххи кĕнеки тухать. [Чув. энц.]

Критиксем Хусанкай ĕçне пĕр пек хак паман, поэтăн 20-30-мĕш çç. çырнисем тата куçарнисем национализм тата декаданс витĕмĕ курнă юхăмсен шутне кĕреççĕ. 1962 çулта кун çути курас “Тилли юррисем” ярăма та Хусанкай 38-39 çулсенче тĕрмере ларнă чухне çырма тытăнать. [Чув. энц.]Read More »

Конъ Свято́й Бо́рнызинъ

Тупмалли
Са́зъ Христіа́нинъ бадьнѐ
І. Еплѐ хама ха́мыра ирьбеле осра́съ?
ІІ. Еплѐ Хама̀ Ха́мыра Осра́съ Госпо́дь То́ра Бадьнеллѐ?
ІІІ. Еплѐ хама̀ ха̀мыра осра́съ итты̀ синъ за́мъ бадьнѐ?
ІѴ. Еплѐ Хама Ха́мыра Осра́съ Перь Перь Часъ Болагга́нъ Хо́жа-Замъ Жиньче Хамыръ Бо́рнызинъ?
А) Епле хама̀ ха́мыра Осра́съ теле́йла бо́рна чохнѐ?
Б) Еплѐ хама ха́мыра осрасъ хойга чохнѐ?
В) Посьнѐ-рэ́хъ: еплѐ хама̀ ха́мыра тыдтса̀-осра́съ молъ боръ сирьдѐнь?
Г) Еплѐ хама́ ха́мыра тыдтса̀ осра́съ посьнѐ ми́скинь бо́рна чохнѐ?
Д) минь тува́съ бола́ть, хонзэ̀ пирѐ мухта́ссе?
Е) Еплѐ хама ха́мыра ты́дтса̀ осра́съ, хонзэ̀ пи́ринъ я́тне сюрьде́ссе?
Ж) Еплѐ хама̀ ха́мыра осра́съ хинь ко́рна чохнѐ?
З) Епле́ хама̀ ха́мыра осра́съ синъза́мъ оза́лъ тупы̀ кора́съ ранъ?
Ѵ. Еплѐ хама̀ ха́мыра тыдса осра̀зъ міръ изь-занѐ изсле́на чохне?
ѴІ. Еплѐ хама̀ хамыра̀ тыдса̀ осра̀съ кондурллаги́ аба̀дъ си́ни чохнѐ?
ѴІІ. Еплѐ хама́ хамыра́ тыдса́ осра́съ ка̀нны чохне́ аба́дъ сизэ́нъ?
ѴІІІ. Еплѐ хама́ хамыра̀ тыдса̀ осра̀съ казь болты́бе сиврадчѐнь?
ІХ. Еплѐ хама̀ хамыра̀ тыдса̀ осра̀съ сивра̀сь о́мынь?
Х. Еплѐ хама̀ хамыра̀ тыдса̀ осра̀съ сюрьлѐ ы́ихъзыръ аптра́ны чохнѐ?
ХІ. Минь тю́пля боръ киль-килянынчѐ?
ХІІ. Попленниньче́нь і̂олашкѝ сума̀гъ.
ХІІІ. Еплѐ ирдерѐсъ Вырысъ-арнѐ конъзанѐ?
І. Тирггезѐ-пыгмаллы То́ра ба сіорадны̀занѐ.
ІІ. Тирггезѐ-пыгмаллы̀ Госпо̀дь Хо́рлыгъзане ви́лимъне да.
Попленнѝньчень і̂олашкѝ сума̀гъ.

 

 

 

Конъ Свято́й Бо́рнызинъ,

А́ли хора́въ идю̀ сине́: еплѐ ма́нъ свято́й борна́съ?

Григо́ріинъ Хозанды̀ Архере́инъ.

КАЗАНЬ. 1857.

Отъ Комитета Духовной Цензуры при Казанской Академіи печатать дозволяется съ тѣмъ, чтобы по отпечатаніи, до выписка изъ типографіи, представлено было въ Цензурный Комитетъ узаконенное число экземпляровъ. Апрѣля 27 дня 1857 года.

Цензоръ, Инспекторъ Академіи, Архимандритъ Ѳеодоръ.

ВЪ ГУБЕРНСКОЙ ТИПОГРАФІИ.

ЕГО ВЫСОКОПРЕОСВЯЩЕНСТВУ Святѣйшаго Правительствующаго Сѵнода первенствующему Члену, Высокопреосвященнѣйшему Григорію, Митрополиту Новгородскому, Санктъ-Петербургскому , Эстляндскому и ФинЛЯДСКОму, Свято-троицкія Александро-Невскія Лавры Священно-Архимандриту и разныхъ орденовъ Кавалеру

Усердньйшее приношеніе.

Козмодемьянскаго уѣзда села Акрамова священникъ Евгеній Акрамовскій. Села Янгильдина священникъ Георгій Аристовскій.

Read More »

Эс чирлĕччĕ ][ Геннадий Айхи

Эс чирлĕччĕ. Пуçна усса çÿрерĕн,
Салху шальпе хупларăн çут сăнна.
Хам чирлĕ пек, эп ним тума пĕлмерĕм
Çапла эп пултăм— айккинчи кăна.
Халь эс хаваслă, сăн-питÿ те уçă,
Ăна хура пĕркенчĕк пĕркемест.
Ман кăмăла хупланă тĕксĕм тум çеç
Епле сирес тесен те сирĕлмест.

1952

Кюськя̀ Катихи́зисъ

Кюрьтьмяллѝ.

Идю́. Ху́же вирянътны̀ пить ки́рле эдемъ валѝ?

Хора̀въ. Кря́жинъ вирянтны̀.

Идю́. Ма пить ки́рле вулъ?

Хора̀въ. Омба̀ што сі̂олъ кутара̀ть то́ра батьня̀, і̂умюргѝ сирлахма́лла батьня̀, а́ли о́рихъ тю́сля кала́мъ, іумюргѝ и́ра бо́рнызь батьня̀?

Идю́. Еплѐ сивыхланма́лла то́ра батьня?

Хора̀въ. Шо́гышзамба, ишъ киллнызамба, и́сьзамба-да.

Идю́. Камъ сивыхланать то́ра батьня̀ шогышзамба?

Read More »

Кюскя свято́й і̂ома̀ге.

Кюскя свято́й і̂ома̀ге.

КРАТКАЯ СВЯЩЕННАЯ ИСТОРІЯ

Ти́нь – сі̂ора́тны ача́замъ бекъ і̂ора́ддыръ сума́гла олда̀въ – зыръ да сютьнѐ, омбала̀ што онъ – да̀нъ юзься̀сиде́рясъ сирѐ сва́пъ – жинъ.

1. Сіо́дъ-Сянда́лыкъ сіоратны̀.

Перь То́ра Свято̀й Тройцара посябатра́нъ іуміорь- да̀нъ борна́ть, минь боръ, визѝ – хири́-зыръ, иликре́нбехъ борче, болъ, бо́леда:

Торра́нъ – поснѐ по́рьда сіора́тна визи-хирялля. То́ра порня-да (сянда́лыкрыня) ту́ври нимьда́нъ.

Торра́ сяндалыкры̀ ябала̀ нихужда́ ки́рле маръ, омба што Вулъ ху ижинча̀ или́къ бо́рче халь да то́лыхъ и́рада; порнѐ ту́вре вара́ ху и́ра и́рикъ-ранъ; порь оньданъ сі̂ора́тны ь̂ижиндыръ ирры́ня, вый-се́минъ кіорьтьмялли́ня кіобирьдя́дыръда она̀.

То́ра порьня́да ту́вре ху перь сомагъба, порьня тума̀ болдя́рныранъ.

То́ра первѐй ту́вре сюдъсянда́лыгга си́рь ба іоза́взыръ: о́лта ко́нъ – хожи́нча іозаре вулзаня̀.

Read More »