Ал валли сăвапĕсем

Çынна пытарнă, асăннă чухне е халăхпа чÿкленĕ çĕрте çурта тата ал валли çимĕç параççĕ.
Çуртана сулахайпа тытаççĕ, çăкăр татăкне сылтăм алла илеççĕ, çиме пуçличчен ăшра кашнин сăмах каламалла. Киреметре, учукра каламаллисем пĕр тĕрлĕ, асăнура, юпара каламаллисем кăштах хăйсене евĕрлĕрех пулаççĕ.
Яланах калама юрăхлă ал валли сăвапĕсем те пур.

***
Кайнă тăванăм, сана яланах ырăпа асăнатăп. Манăçми яту пулăшса тăтăр; леш тĕнчере çăтмах пултăр, ку тĕнчере ырлăх пултăр, пурăнакансене çăмăллăх кăтарт.

Учукри ал валли сăвапĕ
***
Эй, Турă! Эсĕ çитес çулра пилле, тырăсене лайăх ÿстер, выльăх-чĕрлĕх нумай пултăр, вăхăчĕпе çумăр пар, ытти усалсенчен çăл, выльăх-чĕрлĕхсе-не лайăх усра, çил-пăртан, вут-кăвартан хăтар.

***
Паçăр пĕтĕмĕшле [асăнтăмăр], халĕ ал валлипе. Эпир çитерейменнине ал валли çитертĕр.
Çырлахах, Мăн кĕл илен! Савса панине савса ил, айван кĕллĕмĕре хапăл ту.

Управлăх кĕлли. Уша кĕлли

Халăх пултарулăхĕ / Halăh pultarulăhĕ


***
Эй, Турă! Ху çаврунтан ан кăларсам пире.
Хăвăн чĕлхÿ çинчи сăмахсене калаттар. Сиплевçĕ сип сĕткенĕллĕ курăк-сене пĕлнĕ пек, этем чунне сиплекен сăмахсене вĕрент. Кун каçа йывăçа та пулин ăшă сăмах калаттар. Ырă шухăшăм ырă сăмаха çаврăнтăр: ырă сăмах ырă тĕнче тăвать, усал сăмах усал тĕнче тăвать. Хам çынсенчен мĕн кĕтнине çынсене сунма вĕрент. Çак пурнăçра йăлтах çаврăнуллă, çăкăр-тăвар хире-хирĕç. Емĕтсĕр ĕмĕтсене шухăша ан кĕрт: ывăçа кĕменни пÿрне хушшипе юхĕ. Хама ырă суннă çыннăн ятне ырăпа асăнтар: асăнса пурăн-сан этем ĕмĕр-ĕмĕр вилĕмсĕр. Тăван çĕр çине тапса тухнă курăк сассинче пирĕнтен уйрăлса кайнă тăвансен сассине илтме вĕрент — çут çанталăкпа этем пĕр тĕвĕре пулнине манма ан пар. Çул тăваткăлне çитсен чарăнса тăмалăх тÿсĕм пар. Ывăл-хĕрĕме хăйсем çут тĕнчене килнĕ çул сăваплăхне хисеплеме вĕрент: амăшне сума сăваканăн чунĕ те, алли те таса пулĕ. Ама çулпа килнине ама çулпа çÿрет, аçа пулса килнине аçа çулпах çÿрет.
Чăваш пулса хĕвеле пуç тайма, çут çанталăк вăрттăнлăхĕсене ăнланма, шалти тĕнчене — çынлăха — упрама вĕрент. Чăваш пулса юлма вĕрент.
Чăваш пĕтсен — тĕнче пĕтет.
Эй, Турă! Тĕнчене пĕтме ан пар, этеме упра, çут çанталăка упра, тăван чĕлхене упрама пулăш.

Уша юпи çине кил çурти лартсан калакан кĕлĕсем
***
Килĕм-çуртăм, вутăм-кăварăм, выльăхăм-чĕрлĕхĕм лайăх тăтăр; çула тухсан çула савăнтар, киле килсен киле савăнтар. Ку çуртана кил пуçне лартатпăр.

***
Эй, Турă, Тур папай, мана тăшмана çĕнме вăй пар. Тăшман айне пул-ма ирĕке ан яр мана. Мана тăшмана хирĕç тăма çăмăллăх-канлĕх пар, тăшмана çĕнме, Турă, пулăш мана.

***
Эпĕ çылăха кĕтĕм пулсан, эй, Турă, Тур папай, эпĕ çылăха кĕтĕм пуль, ытлашши калаçса çылăха кĕтĕм пуль, вăрă вăрласа çылăха кĕтĕм пуль, кирлĕ-кирлĕ мар çынпа усал калаçрăм пуль. Мĕнле пулсан та каç-ар мана, хĕн-асап ан пар, çăмăллăх парса тăр. Эй, Турă, Тур папай, ан пăрах мана, эпĕ те Тур ачи, Турă, çăл. Пули-пулми çынпа ан хутшăнтар, ан вăрçтар. Кирлĕ-кирлĕ мар усал çын çумне ан яр.

Çул сăвапĕсемпе сунăмсем

Халăх пултарулăхĕ / Halăh pultarulăhĕ


Çула тухас умĕн калакан кĕлĕсем
***
Чипер кайса чипер килмелле пултăр, каялла Турă çавăртăр сана. Ырă çулпа кайса ырă çулпа килмелле пултăр. Çулĕ вăрăм пулĕ, ĕçĕ-хĕсмечĕ нумай тупăнĕ, чăтмалли-курмаллинчен ан хăра. Упран. Упранакана Турă упрать. Чипер тухса кайса чипер килсе кĕмелле пултăр.

***
Ĕлккен утăмсене кÿлсе
Инçе çула паян тухатăп.
Пÿлĕхçĕм, Туррăм, санран ăнăçлăх ыйтатăп,
Çитес çĕрте тараватлăх ыйтатăп.
Каяс çулăм такăр пултăр,
Сутас-илес ĕçĕм ăнса пытăр.

***
Утăмсем çулта ан чирлеччĕр, Хурах тĕлне ан лекчĕр. Çичĕ çырма урлă ашăпăр, Çичĕ кĕпер урлă каçăпăр, Утăмсем паттăр пулччăр, Таканĕсем çирĕп пулччăр. Çу çулĕпе каймалла пултăр, Сĕт çулĕпе килмелле пултăр. Пирĕн çула сарă Хĕвел ăшăттăр, Пирĕн çула Тимĕр шалçа палăрттăр, Пирĕн çула Кашкăр çăлтăрĕ çутаттăр. Пÿлĕхçĕм, асăнатăп сана ăшă кăмăлпа, Çул чÿкне тăватăп шур хурпа. Инçе çулта пире эс ан пăрах, Инçе çулта пире эс упрах. Çырлах!
Эсир те, Пăлхарта выртакан ырăсем, Эсир те, Ăшьельте выртакан ырăсем, Эсир те, Чапăрлăра выртакан ырăсем, Çырлахăр!
Сирĕн ятăра та асăнатăп,
Сирĕн ятăрпа та шур хурпа пуç тайса
Чÿк тăватăп. Çырлахăр!
Каяс çулăм такăр пултăр,
Килес çулăм ăнăçлă пултăр.
Çырлахăр!

Çулра çÿренĕ чухнехи сăвап
Çул çине кайсан та, ир тăрсан та, каç выртсан та çитмĕл те çичĕ тĕрлĕ куçа, çитмĕл те çичĕ тĕрлĕ этеме, çитмĕл те çичĕ тĕрлĕ кайăка, çитмĕл те çичĕ тĕрлĕ сенкер-сехмете, çитмĕл те çичĕ тĕрлĕ хаяр-усала сирсе пыр, Турă.

Япала сутма кайнă чух
Атте Турă! Ăшă туйăмпа, тутлă чĕлхемпе ыйтатăп. Пасар ашшĕнчен, пасар амăшĕнчен çемçе кăмăлпа, çуллă чĕлхемпе ыйтатăп: паян каякан пасарта тунă ĕçе хисеп туса, илекен йыша тупса пар. Сутас сутăма вите-рех сутма пар. Алла тытнă ман ĕçе, ытараймасăр, алăран ан ятăр. Эпĕ тăрăшнине витерсе хак хăпартса сутма пар. Илес тавар курăнсан илесси-не йÿнеçтер. Каяс, килес çула кĕскет, усал-тĕселтен, вăрă-хурахран сых-ла. Аминь.

Çула каяс çыншăн кĕлтуни
Эй, Туррăмăр, Туррăмăр! Эсĕ тĕрĕс илсе пыракан, чĕрлĕх паракан хăват. Эсĕ хăвăн çыннусемпе пĕрле çула пыратăн.
Эй, патша Турă! Çак хăвăн çыннупа — Хĕветĕрпе — пĕрле те çула пыр. Пур усалтан, пур кансĕрлĕхрен сыхла ăна. Канлĕх курса пымалла, ырă кур-са тăмалла ту ăна. Эсĕ курнă тăрăх Хĕветĕре тÿлехĕ ырă ĕç туса, ку тĕнче ырлăхĕсене, çÿлти ырлăхсене курса каялла тавăрăнса килмелле пултăр. Пат-шалăх та, хăват та, ăслăлăх та санăн. Çул пиллĕхне пар пирĕн çыннăмăра.

Кĕтекенсен сăвапĕ
***
Хĕвелпе уйăхпа калатăп, пĕтĕм чунтан-вартан калатăп: таврăнсамччĕ, кĕтнĕ çыннăм, пурпĕрех таврăнсамччĕ. Çул çинче пин-пин сăрт пулсан та, пин-пин шыв хушăра пулсан та — килетĕнех эсĕ тăван çĕре çаврăнса. Аслă шухăш сана çул кăтарттăрах.
Эп сана ывăнмасăр кĕтетĕп. Эп сана манмасăр кĕтетĕп. Эсĕ пĕрех ки-летĕн, килетĕнех!

***
Турăпа-ырăпа калатăп, пĕтĕм чунтан-вартан калатăп: килсемччĕ тăван çĕршыва, кĕтнĕ çыннăм, пурпĕрех çаврăнса килсемччĕ.
Çĕр-çĕр вăрман хушшăмăрта пулсан та, çĕр-çĕр хир умăнта сарăлса вырт-сан та — тăван çĕре çаврăнса килетĕнех. Аслă туйăм сана çул кăтарттăрах.
Эсĕ пĕрех килетĕнех!

***
Ял-йышпа калатăп, пĕтĕм чунтан-вартан калатăп: килетĕнех çаврăнса тăван вырăнсене, кĕтнĕ çыннăмăр. Пурпĕрех çаврăнса килетĕн. Аслă Хĕвел сан çулна çутатса тăтăр, Аслă Турă сана хÿтлĕх парса пытăр. Пирĕн юрату сана ăшăтса пурăнтăр.
Аçу-аннÿ çĕршывĕ куç хупмасăр кĕтет сана!
Эсĕ пĕрех килетĕн, килетĕнех!

Çĕнĕ атă-пушмак, тумтир тăхăннă чухнехи сăвапсем

Халăх пултарулăхĕ / Halăh pultarulăhĕ


Çĕнĕ çăпата сырнă чух каланă кĕлĕ
Курайманăн куçĕ шăттăр, чăтайманăн чĕри çурăлтăр. Утса пыракан тăрса пăхтăр, утпа каякан анса пăхтăр. Çак çăпатана тăхăнсан çĕр çул пытăр, тăхăнса çĕтĕличчен пытăр; çĕтĕлсен виçĕ çул вырттăр.

Урана тăхăннă чухнехи сăмах
Курайманăн куçĕ шăттăр, чăтайманăн чĕри çурăлтăр. Утса пыракан тăрса пăхтăр, утпа каякан анса пăхтăр. Çакă çăпатана (атта, пушмака, çăматта) тăхăнсан умри çул тикĕс пултăр, çĕтĕличчен урана çăмăл пултăр. Çĕтĕлсен виçĕ çул вырттăр.

Апатлану сăвапĕсем

Халăх пултарулăхĕ / Halăh Pultarulăhĕ


Апата ларнă чухне каламалли
***
Турă çырлахтăр, Турă çырлахтăр, Турă ан пăрахтăр, пĕсмелле, амин!

Çăкăр каснă чухне каламалли
***
Сĕмĕлле пултăр. Эй, Турă! Перекетне, тухăçне пар!

***
Эй, атте Турă! Кил-йышпа пурăнмалăх çăкăр пар, çиес апатăн сĕткенне кÿр, çинĕ апат тутлăхне пар. Каснă чĕл вырăнне чĕл хушса перекетлĕхне кÿр. Выçăпа килекене тăрантарма пар, кивçене ан яр, ыйтакана пама тивĕçтер.
Эй, атте Турă! Çынна парас парăм ан пултăр, çынтан илмелли пултăр. Алăк патне кĕрÿ пар, тĕпел кукрине кин пар. Карта тулли выльăх пар, пĕр вĕçĕ шыв хĕрринче, тепĕр вĕçĕ картара.
Эй, атте Турă! Пирĕнпе апата кил. Ялан тутă пул. Амин!

***
Мăн çăкăрпа, ырă Турă, усра.

***
Çырлах, Турă! Çимелĕх те пар, ĕçмелĕх те пар, тăранмалăх та пар.
Кăнтăр апачĕ умĕн каламалли 32
Эй, атте Турă! Кăнтăр апатне килеп: хырăм туттине пар, кăвас чĕрес перекетне кÿр. Каснă чĕл чĕл патăр, хырăм выççине ан туйтăр, ĕçле-мешкĕн вăй пултăр. Эй, атте Турă! Кăнтăр апатне кил!
Кăнтăр апачĕ хыççăн каламалли 33
Эй, атте Турă! Çăкăр пуçласа чĕл çирĕм, ĕçлĕх хырăм лăп пулчĕ. Пе-рекечĕ пÿлĕме, кăвас чĕрес туллипе. Эй, атте Турă! Амин!

***
Ĕcмелле, Семелле! Пĕр хĕрлĕ Аслă Турă, ан пăрах!

Каçхи апата ларнă чух каламалли
***
Эй, атте Турă! Кун каçа ĕçлеме вăй патăн, тытăннă ĕç вĕçне кăлартăн. Эсир панă тутлăхпа хырăм выççине туймарăм. Эй, ырă Турă, каçхи апата кил.

Каçхи апат çинĕ хыççăн каламалли
***
Атте Турă, Турă амăшĕ! Эсир пулăшса перекет панипе тутă пултăм. Эсир пулăшса вăй панипе тытăннă ĕçе вĕçлерĕм.
Эй, атте Турă! Пур усал-тĕселтен сыхла, инкек-синкекрен сир. Ватă-вĕтте хисеп туса ашкăн шухăшсенчен сир. Амин!

***
Эй, Турăçăм, тав Сана! Эсĕ пире Ху кăмăлупа хăвăн çимĕçне çиме паратăн.
Апат хыççăнхи сăвап 38
Эй, Турă, тав сана тăрантарнăшăн, ырлăх парса, сывлăх парса савăн-тарнăшăн, ху тĕнчере савăнтарнăшăн! Леш тĕнчере çăтмалăхра выртма-лăхне пар пире, хăвăн патшалăхна кÿртмесĕр ан хăвар пире! Амин!

***
Тавтапуç Турра, патша-пÿлĕхе!

***
Тавтапуç çăкăр-тăвар панăшăн, тăрантарнăшăн. Тавтапуç Турра, пат-шана, атте-аннене пире çуратса çутă тĕнче кăтартнăшăн. Тавтапуç хуçана пире чыс кăтартнăшăн!

Каçхи сăвапсем

Халăх пултарулăхĕ


***
Çутă тĕнчене тытса тăракан Аслă Турă, ырă пÿлĕх, таса пирĕштисем! Ĕçпе, шухăшпа кун иртрĕ, халĕ çĕр çинчи ÿсĕмпе чĕрре канăç парăр. Чĕрене йăпатăр, пуçа лăпкатăр, сывлăха тÿрлетĕр. Кĕлетке кансан ал-ура çăмăлланать, миме кансан ăс уçăлать. Ыран тăрăшмалли татах нумай. Вăй пухма халăха, кил-йыша, ял-йыша, вĕсемпе пĕрле мана та канлĕх кирлĕ. Çил-тăвăла, вут-кăвара, усал-тĕселе, вăрă-хураха сирсе тăрăр, куçа курă-накан усала таптама ăс кăтартăр, куçа курăнманнине пĕтерме ăраскал ярăр, ваттисен ырă пилне тÿрре кăлармалла тăвăр.
Аслă хăватсем, пÿлĕхçĕсем! Этем ырлăхпа пурлăхшăн пурăнать. Мана та телейпе ĕмĕт ытамне илĕр. Ырри пултăрччĕ!Read More »

Ирхи сăвапсем

Халăх пултарулăхĕ / Halăh Pultarulăhĕ


1
Мухтав сана, Çут тĕнчене пултарнă Аслă Хăват!
Мухтав сире, вăй-хал паракан Çĕрпе Пĕлĕт, Вутпа Шыв ыррисем. Сирĕн сипетпе чĕрĕлĕх упранса тăрать, сирĕн рехетпе савăнса пурăнать. Тайма пуç сана, сăваплă ырă кун!
Çулталăк илемĕ хĕлпе çу çаврăннинче, кун-талăк черечĕ кунпа çĕр улшăннинче, пирĕн телей ĕçпе тăнăç хушшинче. Халăх шăпи Çут тĕнче ытамĕнче, этем шăпи халăх аллинче, манăн ăраскал тĕнче тытан Пÿлĕх аллинче. Тăрăшни пулĕ, сÿленни пулĕ. Ас хупланни пулĕ, юн выляни пулĕ. Юратни пулĕ, курайманни пулĕ. Хам айван-ни пулĕ, çын пăтратни пулĕ. Савăнни пулĕ, хурланни пулĕ. Чун сикни пулĕ, куç ÿкни пулĕ. Ыр сунакан пулĕ, хур тăвакан пулĕ. Кĕвĕçни пулĕ, кÿнĕçни пулĕ.
Илпек-сипеке упрама ырăсем пулăшчăр, инкек-синкеке хаярсем сир-се пыччăр… Палăртнă тĕллевĕм çынна юрăхлă, ăна пурнăçлама сывлăхпа тасалăх пар, ăспа вăй кÿртер, Çут тĕнчери Аслă Хăват! Тĕрĕс шухăшпа пуçа тасат. Ырă кăмăлпа чуна çутат.
Палăртнă ĕçе пурнăçлама ват çын сăмахĕпе тÿр килтерсе кала. Лайăх ĕç тума вăй-хăват парнеле. Эпĕ тăрăшни сана та парне пулĕ, тăван-хурăн-таш умĕнче юлĕ.
Тайма пуç сана, пурăнма ирĕк панă çÿлти Аслă Хăват.
Вăй пар мана!

2
Атте Турă! Сана тав тăватăп, пуççапатăп ăшă питĕмпе, тутлă чĕлхем-пе, тайăла пуçăмпа. Каç выртма канлĕхне панăшăн, ырлăх панăшăн, сывлăх панăшăн, çак çут çанталăка кăтартнăшăн.
Эй, ырă Турă, тата малашне ырăлăх пар, кун кунлама кун пар, çĕр çĕрлеме çĕр пар, ĕмĕрлеме ĕмĕр пар, юсми юлми пил пар, çын çинче çын пек çÿремелĕхне пар, ял çинче ял пек çÿремелĕхне пар. Амин.

Кил пуçĕн кĕлли
3

Виçĕ пайĕнчен пĕр пайне ĕçме-çиме пар, ик пайне пуçтарса хума пар.
Кил-çурт пуçĕ пулма, кил-йыша тĕрĕс тытса тăма пар.
Пихампар, эсĕ кайăк-хуçана ан яр, кайăкран-хуçаран хăтарса пыр, сых-
ла.
Эпир, айван ывăлĕ-хĕрĕ, юмăç-курмăç каларăшĕпе тасаран чÿклетпĕр. Карманта мул тытма пар. Картана кĕрсен карта турри сыхласа тăтăр. Чикекентен-касакантан эсĕ сыхласа эсĕ упрăсăнччĕ. Пуплерĕмĕр капла сăмахсене, — тен, малтан калас сăмах кая юлчĕ пуль, — Турă, каçар.

4

Кил-йышăмпа, çуртăм-йĕрĕмпе, çуратнă чунăмпа, Туррăм, тĕрĕс-тĕкел тăмалăхне пар. Çырлахăр, Таса Турă, Таса сывлăш, Ама Турă, Аçа Турă, мĕнпур çутăри ырăсем! Сире тавса тайла пуçăмпа, ăшă кăмăлăмпа, тутлă чĕлхемпе йăлăнатăп: ĕçленĕ ĕçĕм вырăнлă пултăр.
Картишĕмпе, выльăх-чĕрлĕхĕмпе, çуратнă чунăмпа, Турăçăм, тĕрĕс-тĕкел тăмалăхне пар. Тунă кĕллĕм хапăллă пултăр, ĕçленĕ ĕçĕм вырăнлă пултăр, тытни-туни ушлăхлă пултăр!
Эй, Таса Турă, çÿренĕ çулăмра пулсан та — эсĕ сыхла! Выртнă вырăн-та пулсан та — эсĕ сыхла! Халĕ те, кирек хăçан та, ĕмĕрех.
Ачам-пăчам уссине курмалăхне пар, канăçу пар, килĕшÿ пар, юсми-юлми пил пар!
Ĕçлеме ĕç пар, çиме çăкăр пар, кунлама кун пар, ĕмĕрлеме сывлăх пар, юсми-юлми пил пар!
Ырлăх пар, пурлăх пар, савăнса-сарăлса çÿремелĕхне пар, ĕçлесе ирт-термелĕх ĕмĕрне пар, выляса-кулса ирттермелĕх вăхăтне пар, килĕшĕм-пе, çуртăмпа, выльăх-чĕрлĕхпе, картишĕмпе, çуратнă чунăмпа тĕрĕс-тĕкел тăмалăхне пар!
Тунă кĕллĕм хапăллă пултăр, ĕçленĕ ĕçĕм вырăнлă пултăр, тытни-туни ушлăхлă пултăр. Амин.

5
Эй, атте Турă! Каç каçма канлĕх панăшăн, тутлă ыйхăпа çут çанталăка кăтартнăшăн, тутлă чĕлхемпе, тайма пуçăмпа пуç тайса тав тăватăп.
Эй, атте Турă! Паян пурăнмалăх çăкăр пар, хырăм тутлăхне, çăкăр перекетлĕхне пар, çын патне кивçене ан яр, кĕлмĕç хутаççи çакассинчен хăтар.
Эй, атте Турă! Кун кунлама ырлăх-сывлăх пар, ача-пăчана тĕрĕс ÿстер-ме, тутă хырăмпа çÿреме пар. Ырра хирĕç ырăпа ту, усала тÿртĕмĕн сир.
Эй, атте Турă! Çын çинче çын пек, ял çинче ял пек çÿремелĕхне пар. Тăвас япалан пуласлăхне, сутас япалан хаклăхне ÿстерсе сутма пар.
Эй, атте Турă! Мана ан пăрах, аякка ан сир, сана тутлă чĕлхемпе, тайма пуçăмпа тав тăватăп. Амин!

6
Эй, Турă, тав Сана каç выртма канлĕхне панăшăн, ир тăма çăмăллăхне панăшăн, ырлăх парса, сывлăх парса çут çанталăка кăтартнăшăн. Тата ма-лашне ырлăх парса, сывлăх парса кун кунлама кун пар, çĕр çĕрлеме çĕр пар, ĕмĕр ĕмĕрлеме ĕмĕр пар, юсми-юлми пил пар. Çын çинче çын пек çÿремелĕхне пар, ял çинче ял пек çÿремелĕхне пар, мĕнтен кĕленнине пар, мĕнтен хăранă, унтан сыхла, шухăшланă шухăша çитер, ĕмĕтленнĕ ĕмĕте çитер, тăвассине тумалăхне пар, илессине илмелĕхне пар! Сутас тавар хака кайтăр, илес тавар йÿне килтĕр. Турăран сывлăх килтĕр, патша-ран ырлăх килтĕр; Турри çырлахуллă пултăр, патши вырăнлă пултăр.
Эй, Турăçăм, малашне пире выляса-кулса ĕмĕр ирттермелĕхне пар. Килĕшĕмпе, çуртăм-йĕрĕмпе, çемьепе, выльăхăм-чĕрлĕхĕмпе, çуратнă чунăмпа тĕрĕс-тĕкел тăмалăхне пар. Амин.

7
Эй, атте Турă! Шăм-шак çăмăллăхне пар, ал-ура çаврăнăçулăхне пар, кун кунлама сывлăх пар. Тытăннă ĕç патĕнче ир пуçăнса мĕн каçчен ĕçлес ĕç ÿсĕмне пар. Çиес çăкăр перекетне пар, ĕçĕм ăнтăр, тухăç пултăр, ĕç намăсне ан хăвар. Сан ятна асăнса куллен ĕçе тытăнар. Каç выртсан ый-хăра ăшă канлĕх, лăпкăлăх пар.

8
Эй, Аслă Турă! Пурăнмалăх тыр-пул ÿстерме пар пире! Выçса килеке-не тăрантарса ямалăхне пар, шăнса килекене ăшăтса ямалăхне пар! Пĕр пĕрчĕ акса, пин пĕрчĕ илмелĕхне пар! Тĕпне хăмăш пек, тăррине чакан пек ÿсмелĕхне пар! Çÿлтен кĕтнине антарса пар, çĕртен кĕтнине пултар-са пар, ырă ĕмпÿ паруне памалăхне пар, ырă çынпа ĕçсе-çимелĕхне пар! Асатте-асанне килĕшĕпе, кукаçей-кукамай пиллĕхĕпе выляса-кулса яш ĕмĕре ирттермелĕхне пар!

9
Эй, Çÿлти аттемĕр! Каç выртма канлĕх панăшăн, çĕр ĕçлеме çĕр панăшăн, ырă ăшă ыйхă кÿнĕшĕн чун-чĕрепе тав туса тайăлса пуççапатăп.
Эй, Çÿлти аттемĕр! Кун кунлама кун пар, çын çинче çын пек çÿреме-лĕхне пар, ял-йыш çинче ырă çын шугне кĕме пар, ĕмĕрлеме ĕмĕр пар.
Эй, Çÿлти аттемĕр! Сĕтел çине çăкăр пар, кĕлет-пыра перекетлĕхне пар, пĕр сомран çĕр сом тума пар.
Эй, Çÿлти аттемĕр! Карта тулли выльăх-чĕрлĕх, пÿрт-çурт тулли ачам-пăчам. Ама выльăх йыш хуштăр, çук темелле ан пултăр. Ытлашшине каçар, çитменнине çитер. Амин.

10
Эй, ман пурнăçа тытса тăракан патша Турă! Мана юлхав шухăшĕ кĕрес-рен, шанчăк çухатасран, пуçа асла хывасран, кирлĕ мара калаçасран чарса тăр! Мана, хăвăн чуруна, таса шухăш, йăвашлăх, тÿсĕмлĕх, çынна юрат-са пурăнас кăмăл пар!
Эй, патша Турă! Мана хамăн çылăхăмсене курса тăма пар!
Эй, Турă! Мана, çылăхлăскере, тасат!
Эсĕ ĕмĕр-ĕмĕрех мухтавлă. Амин!

11
Эй, Турăçăм, çырлахах, çырлахах, çырлахах! Эпир Сан умăнта епле çылăха кĕнине пĕлместпĕр-çке!
Е кĕрĕлĕхе чăтаймасăр çылăха кĕнĕ пулсан та, е хурлăха чăтаймасăр çылăха кĕнĕ пулсан та, пĕле тăркачах кĕнĕ пулсан та, е пĕлмесĕр кĕнĕ пулсан та каçарах!
Çÿренĕ çулта пулсан та, е выртнă вырăнта пулсан та, ял хушшинче, хир хушшинче мĕнле çылăха кĕнĕ пулсан та каçар, Турă!
Килĕшĕмпе, çуртăм-йĕрĕмпе тĕрĕс-тĕкел пурăнмалăхне пар. Леш тĕнче-не кайсан çăтмахлăхра выртмалăхне пар. Эй, Турăçăм, Хăвăн патшалăх-на кĕртмесĕр ан хăварсам пире! Амин.

12
Эй, Турăçăм, Сана тав туса пуççапатăп ăшă питĕмпе, тутлă чĕлхемпе, тайлă пуçăмпа. Чун çумне чун хушмалăхне пар, çурт çумне çурт хушма-лăхне пар, çемье çумне çемье хушмалăхне пар. Алăк патне кĕрÿ пар, тĕпеле кин пар, сак çийĕ тулли ывăл-хĕр пар, урай тулли путек-сурăх пар, карта тулли выльăх-чĕрлĕх пар, анкарти тулли купа-капан пар, пÿлме тулли тырă-пулă пар, хăймаласа мулне пар, çухаласа тумне пар, ырă çын-па ĕçсе-çисе тăмалăхне пар, çак асатте-асанне килĕнче ирĕк илсе тăмалăх-не пар. Ярпайса-ярăнса çÿремелĕхне пар, савăнса-сарăлса тăмалăхне пар.

13
Эй, Турăçăм, мана ырă сунакан çын ырă курмалла пулинччĕ вăл çын. Эй, Турăçăм, мана сума сăвакан çын сумлă пулинччĕ вăл çын. Эй, Турă-çăм, мана хисеп тăвакан çын хисеплĕ пулинччĕ вăл çын. Эй, Турăçăм, мана çын урлă çиекен çынна каçар, пĕле тăркачах çиекен çынна, Турă, Ху пĕл!

14
Эй, ырă Турă, Çÿлти Турă, пире пулăшакан Турă, пирĕн хута кĕре-кен Турă, пире шеллекен Турă, пире çылăхран çăлакан Турă! Тав сана каç выртма канлĕхне панăшăн, ир тăма çăмăллăхне панăшăн, ырлăх парса, сывлăх парса çут çанталăка кăтартнăшăн. Тата малашне ырлăх парса, сывлăх парса кун кунлама кун пар, çĕр çĕрлеме çĕр пар, ĕмĕр ĕмĕрлеме ĕмĕр пар.

15
Эй, ырă Турă, Çÿлти Турă, пире пулăшакан Турă, пирĕн хута кĕрекен Турă, пире шеллекен Турă, пире çылăхран çăлакан Турă! Тăвассине ту-малăхне пар, илессине илмелĕхне пар, сутас тавар хака кайтăр, илес та-вар йÿне килтĕр. Турăран сывлăх килтĕр, ырăран ырлăх килтĕр, Турри çырлахуллă пултăр, ырри вырăнлă пултăр.
Эй, ырă Турă, Çÿлти Турă, пире пулăшакан Турă, пирĕн хута кĕре-кен Турă, пире шеллекен Турă, пире çылăхран çăлакан Турă! Малашне пире выляса-кулса ĕмĕр ирттермелĕхне пар. Аслă килĕшÿпе, çуртăм-йĕрĕмпе, çемьемпе, выльăх-чĕрлĕхĕмпе, çуратнă чунăмпа тĕрĕс-тĕкел тăмалăхне пар. Амин, Турă!

16
Эй, ырă Турă, Çÿлти Турă, пире пулăшакан Турă, пирĕн хута кĕрекен Турă, пире шеллекен Турă, пире çылăхран çăлакан Турă! Йывăр чирĕнтен-чĕрĕнтен, инкекĕнчен-синкекĕнчен, курайми тăшманăнтан, Турă ашшĕ, Турă амăшĕ, инкек-синкеке сирсе тăр, курайми тăшмана сыхласа тăр.
Эй, ырă Турă, Çÿлти Турă, пире пулăшакан Турă, пирĕн хута кĕре-кен Турă, пире шеллекен Турă, пире çылăхран çăлакан Турă! Шухăш-ланă шухăша çитер, ĕмĕтленнĕ ĕмĕте çитер, шухăшланă шухăша ан тат, ĕмĕтленнĕ ĕмĕте ан тат, усал шухăш çине ан кÿрт, çын хурри ан ту, куççуль вĕçне ан хăвар, ан юсăнтар.
Эй ырă Турă, Çÿлти Турă, пире пулăшакан Турă, пире хута кĕрекен Турă, пире шеллекен Турă, пире çылăхран çăлакан Турă! Ытла сăмаха, Турă, каçар, йывăр сăмаха, Турă, çĕкле! Амин, Турă!

17
Эй, ырă Турă, Çÿлти Турă! Пире пулăшакан Турă, пирĕн хута кĕре-кен Турă, пире шеллекен Турă, пире çылăхран çăлакан Турă! Хам телей-рен пулсан та, ачасен телейĕнчен пулсан та, выльăх-чĕрлĕхрен пулсан та, Турă ашшĕ, Турă амăшĕ, иксĕлми тивлет пар. Турă, ирттерсе пар, Турă, илме пар. Пире пулăшакан Турă, пирĕн хута кĕрекен Турă, пире шеллекен Турă, пире çылăхран хăтаракан Турă! Çÿлте вĕçсе çÿрекен ин-кек-синкекрен, чупса çÿрекен инкек-синкекрен, утса çÿрекен инкек-син-кекрен, ларса тăракан инкек-синкекрен, выртса тăракан инкек-синкек-рен, Турă ашшĕ, Турă амăшĕ, инкек-синкеке сирсе тăр, курайман тăшма-на сыхласа тăр.
Пире пулăшакан Турă, пирĕн хута кĕрекен Турă, пире шеллекен Турă, пире çылăхран çăлакан Турă! Курайми тăшманăн урине ан уттар, курай-ми тăшманăн аллине ан çитер, курайми тăшманăн куçне ан кăтарт, ку-райми тăшманăн сывлăшне ан яр, Турă, сыхласа тăр.
Пире пулăшакан Турă, пирĕн хута кĕрекен Турă, пире шеллекен Турă, пире çылăхран çăлакан Турă! Ытла сăмаха, Турă, каçар, йывăр сăмаха, Турă, çĕкле! Амин!

18
Çÿлти Турă! Турă, çырлах! Турă, ан пăрах! Çырлах, çĕрти патша, ывăл-тан, хĕртен, тырăран, пылран!
Турă патăр ĕçмешкĕн, çимешкĕн. Сывлăхне Турă патăр!
Выльăхран-чĕрлĕхрен туллиех карта, утпа карта, ĕнепе карта, сурăхпа карта Турă патăр!
Катаран шăнса килекене, выçса килекене ăшăтса канмалăхне Турă та-тах патăр!
Шуйттана хăваласа яр! Çырлах, Турă!