Çула тухас умĕн ][ Сăвар Эртиван | Săvar Ertivan

Митта Ваçлейне

Сăпаççипă. Кăмăл турăр пурте,
куçăма шăлам-и пăрăнса.
Юр çинче ман ура йĕрĕ выртĕ
çурла уйăх витĕр курăнса.

Ах, аннеçĕм, хĕвĕнте ӳстертĕн,
мĕншĕн капла пулчĕ ман тĕле?
Ан пытар, умна чĕркуçлентер те
пĕтĕмпех мĕн пӳрнине пилле.

Çул курки тыттартăн, шур аппаçăм,
икĕртем-и куççульпе кăштах.
Çинçерех арланчĕ-ши шăпаçăм,
е шăлну сан пулчĕ-ши пуçтах?

Çынсем евĕр пурăнмашкăн çук ăс,
патшипе чури те эпĕ хам.
Эй, çăва патне!
Ăçта çав купăс,
ярăнса тухса пуçа ухам!

Курасси татах тем чухлĕ пулĕ,
тăвансем, ан манăр пурăнса.
Юр çинче ман ура йĕрĕ юлĕ
çурла уйăх витĕр курăнса.

Сăваплă кĕтес ][ Митта Ваçлейĕ / Mitta Vaşlejĕ

Хула хĕрри улах. Сĕве йăвашшăн
Пахча çуммисемпе иртсе каять…
Çак лăпкă кĕтесре тăван чăвашшăн
Çуралнă ĕлĕк чух пĕр çамрăк ят.

Ак ун кĕперĕ, вăл юратнă вырăн,
Ак вăл час-час таяннă ват йăмра.
Паян та вăл кунта çÿрет пек ыррăн,
Тăрать пек сыввăн умăмра.

Ун лăпкă куçĕсем йăл-йăл тăваççĕ,
Ун сăнĕнче – те хурлăх, те телей…
«Мĕнле пурнан? Мĕнле çĕршыв хăвачĕ?
Ман шăллăмсем нумай-и, Ваçилей?» –

Тесе ыйтассăн тăрать пек поэтăн
Шухăшăмра çĕкленнĕ ĕмĕлки…
– Аван, манми тете. Аван, – теетĕп. –
Сывлать чăвашăмăр, сывлать чĕлхи.

Çак пирĕн ÿсĕмри чăваш этемĕ
Иртме шанать чăн пурнăç тĕпелне.
Çитет пире, çитет – тертленнĕ,
Лаххан таврашĕнче çитет-тĕр йĕпенме!

Чăвашăн ăнсăртран сывалнă куçĕ
Культтурă кил-çуртне пăхса илет.
Телейлĕх тупсăмне хăех вăл уçĕ,
Хăех туянĕ хăй валли тивлет.

Эх, Константт’ын! Пирĕнпеле пулсамччĕ.
Пулсамччĕ кĕрекере илем пур чух…
Анчах мĕскершĕн-ши нимле асамçăн
Сан ыйхуна сирме хăвачĕ çук?..

тăхтаса тăмасăр вырăс халăхĕпе хутшăнса каймалла мар ][ Mitta Vaşlejĕ

Чăваш халăхĕ вырăс халăх чĕлхине, йăлисене йышăнса унпа пĕрпекленсе пынине кăтартать. Анчах ку пĕрлĕхлĕ культура усă парĕ-ши? Хамăра вырăс чĕлхипе, вырăс культурипе пуянлатнă май, хамăр та вырăс чĕлхипе культурине тĕрлĕ нацисен хăйне евĕрлĕхĕпе пуянлатăпăр. Анчах та ним тăхтаса тăмасăр вырăс халăхĕпе хутшăнса каймалла мар.

1937, писательсен пысăк пухăвĕнче. Şak sămahsemshĕn Mittana natsionalist, “halăh tăshmanĕ” tese ajăplaşşĕ, tepĕrtakran tĕrmene hupaşşĕ

VULA: Natsionalist – Hăsh “halăh tăshmanĕ” pulnă-shi vara? Natsionalist sămah hăjĕn tăvan halăhĕshĕn şunakan, halăhĕn hăjne tĕllĕn atalanma pultarassine ĕneneken şyn. Căvashsemeh ajăplană ăna, tĕrmene hupnă. Je şav şynsen căvash teme juramast’-i. Şav ajăplavşăsem, Iudălla hătlanakansem – căvash halăhĕn un cuhnehi tăshmanĕsem ükĕnnĕ-shi?
i{content: normal !important}i{content: normal !important}i{content: normal !important}

Çĕр-шывăм, çĕр-шывăм, мĕн кирлĕ сана?][ Mitta Vaşlejĕ

Çĕр-шывăм, çĕр-шывăм, мĕн кирлĕ сана?
Мĕскер эс ыйтатăн? Мĕскер ăмсанан?
Пуянлăх, хаваслăх е ĕмĕрлĕх ят
Е иксĕлми паттăр, асамлă хăват?…

1926

 1926i{content: normal !important}i{content: normal !important}

Митта Ваçлейĕн пурнăçĕпе пултарулăхĕн паллăрах тапхăрĕсем ][ Mitta Vaşlejĕn purnăşĕpe pultarulăhĕn pallărah taphărĕsem

 1908 ç., пуш уйăхĕн 5-мĕшĕ Чăваш Республикин Патăрьел районĕн Аслă Арапуç (Первомайски) ялĕнче чухăн хресчен кил-йышĕнче çуралнă.
1924-1928 çç. Ульяновскри педагогика техникумĕнче вĕренет.
1924ç. “Сунтал” журналта “Çуралнă çĕр-шыв” ятлă сăвви пичетленсе тухать.
1927 ç. “Сĕрĕмре” ятлă хайлав пичетленет.
1930 ç. Чăваш Республикин Патăрьел районĕн “Паянхи сас” (халь “Авангард”) хаçата пуçарса янă çĕрте вăй хурать.
1930 ç. Колхозсем тунă тапхăра сăнласа паракан “Хулăн сас” (“Çĕр чĕлхи”) поэма çырать.
1930-1932 çç. Вăрнар районĕн Хутар шкулĕнче учительте ĕçлет.
1932 ç. Шупашкара пурăнма куçать.
1932 ç. Пĕрремĕш кĕнеки “Кăмăл” ятпа пичетленсе тухать.
1937 ç., ака Писательсен пухăвĕнче уççăн тухса калаçать. “Националист” ята илтет.
1937 ç., раштав Тытса тĕрмене хупаççĕ. “Халăх тăшманĕ” тесе айăплаççĕ.
1947 ç., раштав Ирĕке тухать, Патăрьел районĕн Аслă Арапуç ялĕнче пурăнать.
1949 ç., ака Шупашкара çемйине курма килсен тепĕр хут тĕрмене хупаççĕ, Красноярск крайне ссылкăна яраççĕ.
1954 ç., юпа Ссылкăран Шупашкара таврăнать.
1956 ç. Иккĕмĕш кĕнеки “Кăмăлтан” ятпа пичетленет.
1956 ç. Очерксен ярăмне çырма хатĕрленет. Йĕпреç, Патăрьел, Елчĕк районĕсенчи ялсене çитсе курать.
1957 ç., çĕртме Патăрьел районĕн ака туйне уявланă çĕре хутшăнать.
1957 ç., çĕртме уйăхĕн 10-мĕшĕ Вăхăтсăр вилсе каять.

i{content: normal !important}i{content: normal !important}

Митта Ваçлейĕн çырав ăсталăхĕ çинчен ][ Mitta Vaşlejĕn şyrav ăstalăhĕ şincen

Талант пуçра кăна мар… пусăрăнса ларма пĕлнинче те. Пулас ĕçе вартаса тухма, тен, йывăрах та мар-и, анчах ăна малалла чутлама, якатма, кирлĕ пек формăсемпе филигранлăх пама чăтăм кирлĕ. Художествăллă ăсталăх çакăнта. Пуртăпа ĕçлекен платник – ăста, анчах художник мар. Тăхçапа ĕçлекен чулçă – ăста, анчах скульптор мар. Чул катăкĕнчен хĕрĕх те пĕр илемпе выляса тăракан ахах куçне художник-ювелир çеç тума пултарать.

Рифмăн ролĕ сăвăра калама çук пысăк. Вăл шухăша çапса кăшăллать, пĕр пĕтĕм тăвать, шултăркама памасть. Пĕрне-пĕри йыхравлăн кăчăк туртса тăракан сасăсене пула, сăввăн асра юлас витĕмлĕхĕ ÿсет. Сăвăри чи илемлĕ сăмахсем – мăшăрлăн янăраканнисем, рифмăсем. Телейлĕн пĕрлешнĕ мăшăр пĕтĕм сăввăн кил-йышне уявлă çутă парать. Анчах рифма тесе сăмахпа сăмаха пусмăрласа мăшăрлантарас пулмасть, вара илем мар, илемсĕрлĕх çуралать.

Сăвă тени хăй хальлĕн çуралнă ирĕк сăмах пек курăнтăр. Вăл поэт лаççинче тĕрлĕ материалсенчен шăранса тухнине вулакан ан туйтăр. Вулакана сăввăн метрики те, рифми те, композицийĕ те кирлĕ мар, ăна лаçри материаллă элементсен çÿп-çапĕнчен хăтăлнă, хăйне хăй янраса тăракан пултарулăх вăйĕ кирлĕ.

  • Асамсăр, тухатусăр поэзи вăл – халтура, макулатура.
  • Романăн юрми юрату пулмалла, унсăрăн çырни сĕтексĕр.
  • Çитти çитнĕ сăвăра пĕр сăмах та ытлашши пулмалла мар, унсăр калас шухăш витĕмлĕ, вырнаçуллă пулмасть.
  • Шăратса çитернĕ сăвăра металл сасси пур. Çав сас пулсан – сăвă лайăх вара.
  • Техника, формализм тыткăнĕнче асапланнă поэтсем, композиторсем, художниксем яланах сахал ĕçленĕ.
  • Тăван чĕлхерен сĕт (анне сĕчĕ) тути каламалла.
  • Поэтăн кашни сăмахĕ чĕре таппипе чĕтресе тăмалла, чĕре чĕтревĕсĕр сăмах хăвачĕ çук.

şălkuş: Т.А.Имеркина, “Митта Ваçлейĕ. Пурнăçĕпе пултарулăхĕн пĕрлĕхĕ. (Поэт çуралнăранпа 95 çул çитнине халалланă)”. Меслет кăтартăвĕ. Шупашкар, 2003

 i{content: normal !important}i{content: normal !important}