Пĕрле ирттернĕ кунсем ][ Александр Жиркевич

 

Александр Владимирович Жиркевич (1857—1927)—генерал-майор, вырăс поэчĕ, çыравçă.  Паянхи Латвине кĕрекен Лудза хулинче çуралнă. Л. Н. Толстойпа, И. Е. Репинпа, И. Я. Яковлевпа туслă çыхăну тытнă . А. В. Жиркевич 1915 çулта Чĕмпĕре куçса пынă, ăна унта çар лазаречĕсен инспекторне лартнă. Пĕрремĕш тĕнче вăрçи вăхăтĕнче çавнашкал лазаретсенчен пĕри Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнче пулнă. Çавна май инспектор-юрист чăваш шкулĕн пуçлăхĕ И. Я. Яковлев патне час-часах пырса çÿренĕ, туслашсах кайнă. Аслă çутлăхçăпа калаçмассерен А. Жиркевич хăй дневникне çырса пынă. Çав дневник халĕ Мускавра Л. Н. Толстой музейĕнче упранать, дневник сыпăкĕсем чăваш журналĕсенче пичетленнĕ. [Иванова тата Никитин – 1993, wiki]


Пĕрле ирттернĕ кунсем

(А. В. Жиркевич дневникĕ тăрăх)

267px-zhirkiewicz1894
Александр Жиркевич. И.Е. Репин ÿкерчĕкĕ.

1916 çул. Августăн 26-мĔшĕ. Эпĕ ыйтнине пурнăçласа И. Я. Яковлев Чĕмпĕрти чăваш шкулĕн кун-çулĕпе паллаштаракан брошюрăсем ярса пачĕ. Чуна хумхантараканни, интересли пайтах кунта. Яковлева çакнашкал паттăрла ĕçсем тума хавхалантарнă Ильминский профессор пултарулăхĕпе пуçласа паллашрăм темелле.Read More »

Записки Александры Фуксъ о Чувашахъ и Черемисахъ Казанской Губерніи

Александра Фукс

(1805 — 1853)



fuks_aa
Александра Фукс (Fuchs)

Хусанта çуралса ÿснĕ, унтах вилнĕ, Шупашкарта тата ашшĕпе пĕрле чăвашсем хушшинче вăрах пурăннă. Сăмах хăватне ăна куккăшĕ — вырăссен паллă поэчĕ Г. П. Каменев илентернĕ, ун урлах вăл вăхăтри чаплă çыравçасемпе — Н. С. Арцыбашев- па, Н. М. Языковпа, Е. А. Баратынскипе, Д. П. Ознобишинпа, А. С. Пушкинпа паллашнă. А. Пушкин Пугачев йĕрĕпе çÿренĕ чухне (1833 çулта) Хусанта весен килĕнче паллă профессор Карл Фукс патĕнче пулнă. Çав тĕл пулу çинчен Александра Фукс паха аса илÿ пичетленĕ.Read More »

Чăвашсем хушшинче, хурăнлă çулпа…

Александра Фукс

(1805 — 1853)



Хусанта çуралса ÿснĕ, унтах вилнĕ, Шупашкарта тата ашшĕпе пĕрле чăвашсем хушшинче вăрах пурăннă. Сăмах хăватне ăна куккăшĕ — вырăссен паллă поэчĕ Г. П. Каменев илентернĕ, ун урлах вăл вăхăтри чаплă çыравçасемпе — Н. С. Арцыбашев- па, Н. М. Языковпа, Е. А. Баратынскипе, Д. П. Ознобишинпа, А. С. Пушкинпа паллашнă. А. Пушкин Пугачев йĕрĕпе çÿренĕ чухне (1833 çулта) Хусанта весен килĕнче паллă профессор Карл Фукс патĕнче пулнă. Çав тĕл пулу çинчен Александра Фукс паха аса илÿ пичетленĕ.

Хусан хутлăхĕнче Александра Фукс паллă сăвăç шутланнă. Пире вăл чăвашсем çинчен çырнă тĕрленчĕкĕсемпе паллă. Тĕпчевçĕсем унăн «Записки Александры Фукс о чувашах и черемисах» (1840) кĕнекине пысăка хурса хакланă.


Карл Фукс арăмĕ патне çырнă отвечĕсенчен:

Чăвашсем Хушшинче, Хурăнлă Çулпа…

(Çул çинче çырса пынисенчен)

200px-karl_fuchs2c_1828
Карл Фукс (Karl Fuchs, 1776 – 1846) – Александра Фукс упăшки. Хусан университечĕн ректорĕ.

Высочайши хушнипе Чулхулана 1831 çулта халер чирĕ хытă сарăлнине чарас ĕçпе кайнă чухне çырса пынă журнал хучĕсене уçкаласа эпĕ Шупашкар уесĕпе чăвашсем çинчен çырнă хăш-пĕр асăрхаттарусене тупрăм; вĕсене санăн кăмăлна кура халĕ çырса илетĕп те савăнсах пĕлтеретĕп.Read More »

‘tell my father to dig me a grave’: two bride songs

Пĕр блоггер Геннадий Айхи пухса кăларттарнă Чăваш литературин анталогийĕнче хăйне тĕлĕнтерекен, туйăм вăратакан сăвăпа паллашать. Спиридон Михайлов çырнă сăвă ăна Морокко юрăçин сăввине аса илтерет. Çакă каçăпа усă курса паллашма пулать: ‘tell my father to dig me a grave’: two bride songs Спиридон Михайловăн сăввине асăнса хăварсан та лайăх: Юнкă Ах, эсĕ, Юнкă, ман тăван […]

Конъ Свято́й Бо́рнызинъ

Тупмалли
Са́зъ Христіа́нинъ бадьнѐ
І. Еплѐ хама ха́мыра ирьбеле осра́съ?
ІІ. Еплѐ Хама̀ Ха́мыра Осра́съ Госпо́дь То́ра Бадьнеллѐ?
ІІІ. Еплѐ хама̀ ха̀мыра осра́съ итты̀ синъ за́мъ бадьнѐ?
ІѴ. Еплѐ Хама Ха́мыра Осра́съ Перь Перь Часъ Болагга́нъ Хо́жа-Замъ Жиньче Хамыръ Бо́рнызинъ?
А) Епле хама̀ ха́мыра Осра́съ теле́йла бо́рна чохнѐ?
Б) Еплѐ хама ха́мыра осрасъ хойга чохнѐ?
В) Посьнѐ-рэ́хъ: еплѐ хама̀ ха́мыра тыдтса̀-осра́съ молъ боръ сирьдѐнь?
Г) Еплѐ хама́ ха́мыра тыдтса̀ осра́съ посьнѐ ми́скинь бо́рна чохнѐ?
Д) минь тува́съ бола́ть, хонзэ̀ пирѐ мухта́ссе?
Е) Еплѐ хама ха́мыра ты́дтса̀ осра́съ, хонзэ̀ пи́ринъ я́тне сюрьде́ссе?
Ж) Еплѐ хама̀ ха́мыра осра́съ хинь ко́рна чохнѐ?
З) Епле́ хама̀ ха́мыра осра́съ синъза́мъ оза́лъ тупы̀ кора́съ ранъ?
Ѵ. Еплѐ хама̀ ха́мыра тыдса осра̀зъ міръ изь-занѐ изсле́на чохне?
ѴІ. Еплѐ хама̀ хамыра̀ тыдса̀ осра̀съ кондурллаги́ аба̀дъ си́ни чохнѐ?
ѴІІ. Еплѐ хама́ хамыра́ тыдса́ осра́съ ка̀нны чохне́ аба́дъ сизэ́нъ?
ѴІІІ. Еплѐ хама́ хамыра̀ тыдса̀ осра̀съ казь болты́бе сиврадчѐнь?
ІХ. Еплѐ хама̀ хамыра̀ тыдса̀ осра̀съ сивра̀сь о́мынь?
Х. Еплѐ хама̀ хамыра̀ тыдса̀ осра̀съ сюрьлѐ ы́ихъзыръ аптра́ны чохнѐ?
ХІ. Минь тю́пля боръ киль-килянынчѐ?
ХІІ. Попленниньче́нь і̂олашкѝ сума̀гъ.
ХІІІ. Еплѐ ирдерѐсъ Вырысъ-арнѐ конъзанѐ?
І. Тирггезѐ-пыгмаллы То́ра ба сіорадны̀занѐ.
ІІ. Тирггезѐ-пыгмаллы̀ Госпо̀дь Хо́рлыгъзане ви́лимъне да.
Попленнѝньчень і̂олашкѝ сума̀гъ.

 

 

 

Конъ Свято́й Бо́рнызинъ,

А́ли хора́въ идю̀ сине́: еплѐ ма́нъ свято́й борна́съ?

Григо́ріинъ Хозанды̀ Архере́инъ.

КАЗАНЬ. 1857.

Отъ Комитета Духовной Цензуры при Казанской Академіи печатать дозволяется съ тѣмъ, чтобы по отпечатаніи, до выписка изъ типографіи, представлено было въ Цензурный Комитетъ узаконенное число экземпляровъ. Апрѣля 27 дня 1857 года.

Цензоръ, Инспекторъ Академіи, Архимандритъ Ѳеодоръ.

ВЪ ГУБЕРНСКОЙ ТИПОГРАФІИ.

ЕГО ВЫСОКОПРЕОСВЯЩЕНСТВУ Святѣйшаго Правительствующаго Сѵнода первенствующему Члену, Высокопреосвященнѣйшему Григорію, Митрополиту Новгородскому, Санктъ-Петербургскому , Эстляндскому и ФинЛЯДСКОму, Свято-троицкія Александро-Невскія Лавры Священно-Архимандриту и разныхъ орденовъ Кавалеру

Усердньйшее приношеніе.

Козмодемьянскаго уѣзда села Акрамова священникъ Евгеній Акрамовскій. Села Янгильдина священникъ Георгій Аристовскій.

Read More »