Басмач

 

Петĕр Хусанкай


I

I: 1 2 3 7 8
9 10
II: 1 2 3
III.
IV: 1 2 3 4 5

Араб лаши хивре юртать, —
Ик чикĕрен ывăнать.
Тĕве хуллен кăна утать, —
Кунĕн-çĕрĕн çул тытать.
— Саади

 

1

I: 1 2 3 7 8
9 10
II: 1 2 3
III.
IV: 1 2 3 4 5

Тÿлек ачаччĕ Рахманкул,
Илемлĕ каччăччĕ вăл ялшăн.
Хуллен кăна пухаччĕ мул
Мехел çитсессĕн авланмашкăн.

Хĕрарăм хаклă ку енче,
Тÿлеççĕ хĕршĕн пысăк хулăм.
Узбекшăн арăм — çут тĕнче,
Хусах юлсан эс сумсăр пулăн.Read More »

Пирĕн Çеçпĕл Мишши ][ Петĕр Хусанкай ][ Petĕr Husankaj

Çăлтăрсем – шултрисем, вĕттисем пĕр канашлăн
Ялкăшаççĕ уяр тÿпере…
Пĕлĕте яр çурса метеор пĕр самантшăн
Хыпăнать те – сÿнет ĕмĕре.
Çăлтăрсем çуталаççĕ çаплах килĕшÿллĕн,
Анчах лешĕ – мĕн ĕмĕр тăршши
Курнă çын асăнчен çухалмасть вара ÿлĕм.
Çавнашкал пирĕн Çеçпĕл Мишши.

Тинĕс хумĕ чĕвен тăракан шур çилхеллĕ.
Урхамах пек сикет, кăтăртать.
Харсăр кимĕç тухать, çиле хирĕç вăл меллĕ
Киммипе сĕм шыва кастарать.
Ахăрать, мĕкĕреть, тĕпсĕр авăр:
«Сахал мар пулнă сирĕн йышши!»
Анчах кимĕç ишет кĕсменне пăрахмасăр.
Çавнашкал пирĕн Çеçпĕл Мишши.

Ăмăрткайăк вĕçет ĕмĕрхи ту-сăрт урлă,
Тинкерсе пăхать вăл тавралла.
Унăн çулĕ тĕтреллĕ е çумăрлă, юрлă –
Вăл пурне те çĕнсе каçмалла.
Варкăшать, çÿлерен те çÿле ярăнать вăл,
Мал енче – çут хĕвелĕн ăшши,
Вăл кĕртет чăнкă ту, хирĕç çил аслă тăвăл.
Çавнашкал пирĕн Çеçпĕл Мишши.

Вăл чăваш чĕлхине, юмахри Данко евĕр,
Çунакан чĕрипе çутатса.
Çул кăтартнă; вăл шаннă пĕр иккĕленмесĕр
Çĕн чăваш тĕнчине тухасса.
Вăл хуран интернационалăн кĕперĕ
Пур йăхпа та пире тан туса,
Шухăшпа виçейми тÿпене халь çĕклерĕ
Пирĕн ирĕклĕ, харсăр ăса.

Эй, эсир, çамрăксем! Ăмăрт куçлă, çунатлă,
Çĕçпĕл чĕннĕ чăваш ачисем!
Эп сире чи çÿлте халь курасшан çунатăп,
Ĕненсе, юратса пехиллем.
Вăхăт çитрĕ: чăвашăн чĕлхи тимĕр татрĕ.
Туптăр, хăйрăр ăна малалла!
Ыранхи çĕн ăста тĕнчене янраттарĕ.
Çамрăксем! Вăл – сиртен тухмалла.

Памастпăр ирĕк хулана ][ Петĕр Хусанкай / Petĕr Husankaj

Нева хаяррăн хумханать…
Ан ур, тăшман, ан антăх:
Памастпăр ирĕк хулана
Нихçан та! Никама та!

Илемлĕ, чаплă çурт-кермен,
Пахчи, музейĕ, шкулĕ –
Мĕн пурĕ хамăр ĕмĕртен,
Ялан вăл хамрăн пулĕ!

Çĕршыв пек анлă, сарлака
Хулан кашни урамĕ
Çĕклет ялавăн çăлакан
Çулпуç ятне, курап эп.

Хăватлă броневик çинче
Çĕнтерĕве пилленĕн
Тăрать вăл хăйĕн хулинче-
Алне çĕкленĕ Ленин.

Тăрать çĕршывăн чунĕ пек;
Вăл бронза мар, вăл чĕрĕ;
Тăрать йыхрав пек, ĕмĕрех
Çак вырăнта вăл тăрĕ…

Нева хаяррăн хумханать…
Ан ур, тăшман, ан антăх:
Памастпăр ирĕк хулана
Нихçан та! Никама та!

1941, июль, Ленинград

Аслă масар-хăямат… (Тилли юррисем) ][ Петĕр Хусанкай / Petĕr Husankaj

Аслă масар-хăямат,
Утçăм кĕме хăяймасть.
Туй пуç лаши тур лаша
Кукалесе çĕр чавать:
Шăнкăрав шăнкăр тăвать,
Тенкисем чăнкăр тăвать.
Хĕр тантăша, ял-йыша
Кÿме çине çĕклерĕм,
Пĕркенчĕкне сирмерĕм,
Ватсен пилне куклетрĕм.

— Асаттеçĕм, асатте,
Манăн ырă асатте!
Ют çын ачи туйĕнче
Юс тир камсул тăхăнтăн,
Юр юрласа савăнтăн,
Таш ташласа ывăнтăн.
Ачун ачин туйĕччен
Тĕнĕсĕр пÿрт туянтăн,
Хура çĕрпе хуплантăн,
Юман юпа йăтайрăн.

Асаннеçĕм, асанне,
Манăн ырă асанне!
Ют çын ачин туйĕнче
Юр пек сурпан сырăнтăн,
Кĕмĕл хушпу тăхăнтăн.
Хĕвеле вăтантартăн.
Ачун ачин туйĕччен
Питне пирпе витейрĕн,
Çине çерем пĕркейрĕн,
Çăка юпа çĕклейрĕн.

Асаттеçĕм, асатте!
Асаннеçĕм, асанне!
Аркăр çинчи ачăра
Ара çитерейнĕ чух
Иксĕр харăс пултăр çук,
Хурланать-çке манăн чун…
Çăмăл пултăр нÿр тăпра!
Асăнатăп, тайлатăп,
Тулли курка тăкатăп,
Пехилĕре ыйтатăп.

Ман тĕмеске тăпри типсе çитсен… (Тилли юррисем) ][ Петĕр Хусанкай / Petĕr Husankaj

Ман тĕмескен тăпри типсе çитсен,
Кăкшăмпалан, савниçĕм, кукленсем:
Куç пек тулли тултар ик сар курка,
Пĕрне ĕçсе пĕрне ÿпĕнтерсем.

Юпа сăри туса ĕлкĕрмесен —
Çăл шывĕпе, савниçĕм, пĕрĕхсем:
Хăрма ан парччĕ шăтнă курăка,
Çăвĕпелех вăл вырттăр ешерсе.

Сăра та, шыв та витĕр витмесен —
Куççулĕпе, савниçĕм, витерсем:
Епле, сана савса, эп урăха
Пулам-ха парăмлă çĕре кĕрсен?

Сăпка юрри ][ Петĕр Хусанкай / Petĕr Husankaj

Атнере

Сĕм вăрманĕ каш та каш,
Сулхăн çилĕ ваш та ваш,
Эс ан çуйăх, ан çухраш,
Çывăр, пĕчĕкçĕ чăваш!

Урупа ан тапкалаш,
Аллупа ан çапкалаш,
Аннÿпе эс ан тавлаш,
Çывăр, Аптраман тавраш!

Ашă çумăр чаш та чаш,
Ÿс, калчам, çĕклен эс яш,
Çÿлерен çÿле кармаш.
Çывăр, пĕчĕкçĕ чăваш!

Юлташпа эс пул юлташ,
Усалпа эс ан паллаш.
Тăшманпа ан пул йăваш,
Çывăр, Аптраман тавраш!

Вырăспа та тăванлаш,
Тутарпа та эс туслаш,
Пурте — пирĕн хурăнташ,
Çывăр, пĕчĕкçĕ чăваш!

Малалла утсан — малаш,
Каялла юлсан – каяш,
Чăн çултан эс ан аташ.
Çывăр, Аптраман тавраш!

Нимене! Нимене! ][ Петĕр Хусанкай / Petĕr Husankaj

“Нимене! Нимене!” —
Ян янранă ир-ир.
Пулăшса пĕр-пĕрне,
Йӳнеçтернĕ эпир.

Тăкăнать сар ыраш, —
Ан ислен ыйхăра.
— Ĕлкĕрес! — тет чăваш,
Ял-йышне йыхăрать.

Тыр вырма, ут çулма,
Капансем тăрлама,
Пураран пӳрт тума —
Тиветех йыхăрма.

Мĕн тăвайăн пĕччен?
Ĕмĕрсен тăршшĕне
Илтĕнет пур енчен:
“Нимене” Нимене!”

Çут тĕнче сарлака,
Сан — çĕр çеç тĕрĕс мул.
Анаран аякка
Ярса пуснă ан пул!

Хĕсĕнет пурнăçу
Пӳрт тавра, лаç тавра.
Арăм çук — парăм çук…
Пур пулсассăн вара?

Сак тулли сар ача,
Хĕр арлать çиччĕре:
Пир, тăла, улача —
Пурте кирлĕ пире.

Сӳс тӳме, çăм чавма
Шӳтлесех хĕрсене
Хĕтĕртет çав сăмах:
“Нимене” Нимене!”

Ал-ура ĕçĕпех
Хăйранать ăс-хавал.
Çӳç касан хачă пек
Халь вăл çивчĕ, йăл-ял.

Çĕр çинче, пĕлĕтре
Çук эпир туманни.
Пархатарлă, хитре
Чĕрĕлӳ самани.

Ăспала ĕçлекен
Хамăр ывăл-хĕре
Çăмăл мар та-и, тен,
Тепĕр чух хăш ĕçре.

Хĕнтерех килнĕçем
Пур çĕртен пĕр-пĕрне
Сас парар, тăвансем:
“Нимене” Нимене!”