Ака уйăхĕ

Н. Иванова & В. Никитин


Ака Уйăхĕ

Ячĕ вăхăтне палăртса тăрать: ака-сÿре тумалли уйăх. Кĕркури календарĕпе пăхсан вăл май уйăхне пырса тухать. Ака ĕçĕ, каламасăрах паллă, шыв-шур кĕрлесе иртсен, çĕр-шыв типсен, çĕр пиçсе çитсен пуçланнă: «Калăм иртет, юр пĕтет, Çурхи суха та çитет… Авантарах апатлан, Ака тума вăй кĕтĕр…» (К. В. Иванов.)

Малаллине вулас
Advertisements

Калăм

Н. Иванова & В. Никитин


Калăм

Мăн кун эрнинче пĕр сыпăкран виçĕ уяв — калăм, çурта кунĕ тата сĕрен.

Калăм — çуркуннехи уяв, вилнĕ тăвансене асăнса, пуç çапса пĕрле хăналанмалли кун. Ку вăхăт хальхи ака-çу уйăхĕсене тĕл килнĕ. Çак кун хĕвел тухичченех урамра кăвайт чĕртнĕ, вут çине çăкăр касăкĕ, çăмарта пăрахнă, шыв сирпĕтнĕ май «умĕнче пултăр» тенĕ. Улăма «леш тĕнчери» тăвансене ăшă та савăнăç кÿрес тесе çунтарнă. Кăвайт çине çĕтĕк çăпата пăрахса виçшер хут вут урлă сикнĕ, киле кайнă май çак сăмахсене каланă: «Килĕр, паппайсем… ачасем, мăн кун курма! Сирĕншĕн çăмарта, пĕлĕм пĕçернĕ». Кун хыççăн чăх пусса калăм пăтти хатĕрленĕ. Алăк умне çурта лартнă. Килти е ратнери (йăхри) чи  ватти сĕтел çинчи пуш тирĕке пĕр татăк чăх какайĕ тата çăмарта хунă, сăрапа эрех янă, «вĕсен (вилнисен) умĕнче пултăр» тенĕ. Кун хыççăн пурте ларса апатланнă.

Малаллине вулас

Кăшманла

Сюжетлă вăйă

Ку вăййа «çарăкла» та теççĕ.

Çуллахи урамри вăйă. Ушкăнпа вылямалла.

Малтанах шăпа ярса икĕ ушкăна уйрăлаççĕ: пĕрисем — кăшмансем, теприсем — кăшман пăхакансем.

Вара тĕп вăйă пуçланать: кăшманла выляканĕсенчен чи вăйли тĕпе ларать, ыттисем ун умне — пĕри теприн чĕрçи çине ларса тухаççĕ, пĕрне-пĕри пилĕкрен хытă ыталаса лараççĕ. Унтан юрă пуçланать.Малаллине вулас

Мулкач

Пулмасла халап

Эпир пĕррехинче асаттепе сунара кайрăмăр, пĕр мулкач куртăмăр. Хăвалама тытăнтăмăр. Хăваласа çитрĕмĕр те кÿскепе иле-иле çапатпăр — вилмест. Эпĕ хам хыт курăкпа кăна петĕм — мулкач вилчĕ кайрĕ.

Малаллине вулас

Мăйăр юмахĕ

Вĕçсĕр юмах

Чăхпала автан вăрмана мăйăр çиме кайрĕç тет. Автанĕ шĕшкĕ çинчен пĕр мăйăр ывăтрĕ тет те чăх куçне шăтарсах пăрахрĕ тет. Пырать чăх çулпа макăрса. Хирĕç çынсем килеççĕ тет.

— Чăхă, чăх! Ма макăратăн? — тесе ыйтаççĕ унран.Малаллине вулас