Тусăма

Турхан Энтри


Тусăм, сана ачаран юратса,
Саншăн кăна тĕнчере ÿсрĕм эп.
Пур ĕçĕмре сана çеç астуса,
Сан кăмăлна килмелле турăм эп.

Саншăн кăна вĕренме тăрăшса,
Сан пирки çеç юрлакан пултăм эп.
Юррăмсене чи малтан савăнса.
Чунăм савни çинчен çеç çыртăм эп.

Малаллине вулас
Advertisements

Ĕлĕк мана та чунтан юрататтăн…

Гаврил Кореньков


Ĕлĕк мана та чунтан юрататтăн,
Пĕр шикленмесĕр пăхаттăн куçран.
Ху ман çумма кĕнчелене лараттăн.
Ним пытармасттăн манран.
Ним ютшăнмасттăн, тармасттăн манран.

1914

Петĕр Эйзин: Савни юррисем


Сана
никам та юратми пулсан –
кил
ман пата.

Сана
никам та ĕненми пулсан –
кил
ман пата.

Сана
никам та хĕрхенми пулсан –
кил
ман пата.


Эс уйăх пек йăлтăртататтăн
сенкер тĕттĕмлĕхре.
Санăн сăнна курас тесе
эп тухрăм та –
пĕлĕт хыçне пытантăн эс.

Эс шăпчăк пек шăкăлтататтăн
сенкер тĕттемлехре.
Сан сассуна итлес тесе
эп пытăм та –
пăрр! вĕçсе кайрăн эс.


Сана
култарĕç-култарĕç-култарĕç те
макăртĕç.

Сана
астарĕç-астарĕç-астарĕç те
улталĕç.

Сана
юратĕç-юратĕç-юратĕç те
пăрахĕç.


Эс çук та –
хĕвел те çутă мар,
уйăх та шурă мар,
чечек те хитре мар,
варкăш та ачаш мар.

Эс çук та –
юррăм та савăк мар.


Сасăсăр-мĕнсĕр
сана эп чĕнĕп:
кĕт.

Урасăр-мĕнсĕр
сан пата çитĕп:
кĕт.

Алăсăр-мĕнсĕр
сана ачашлăп:
кĕт.


Хăçан та хăçан
эс килĕн ман пата –
çавăн чухне тин
çут çăлтăрăм тухĕ ман.

Хăçан та хăçан
эс килĕн ман пата –
çавăн чухне тин
шур уйăхăм тухĕ ман.

Хăçан та хăçан
эс килĕн ман пата –
çавăн чухне тин
сар кайăкăм юрлĕ ман.


Никам та курмасан та –
тумлам
катаранах
курать сана.

Никам та кĕтмесен те –
çулçă
кăчăк туртсах
чĕнет сана.

Никам палламасан та –
çил
чарăнса тăрсах
пуплет санпа.


Çил-тăманран та
хăрамастăп эп,
санран,
сар хĕвелтен,
хăратăп –
хирĕç пăхма та
хăяймастăп:
куç алчăрать.

Выç кашкăртан та
хăрамастăп эп,
санран,
сар кайăкран,
хăратăп –
сăмах хушма та
хăяймастăп:
чĕлхе çĕтет.


Санăн куллусăр
ман патра
сĕм-хура каç ялан.
Эс
тул çути пул.

Санăн ăшшусăр
ман патра
шартлама хĕл ялан.
Эс
çурхи кун пул.


Каç та иртет,
шуçăм килет.
Шуçăмпала пĕрле
пурнăç килет.
Эс те çапла
кил мана хирĕç.

Каç та иртет,
хĕвел тухать.
Хĕвелпеле пĕрле
телей тухать.
Эс те çапла
тух мана хирĕç.


Куçăм мана улталамасть-ши? –
тесе пăхатăп сан çине.

Хăлхам мана улталамасть-ши? –
тесе тăнлатăп сассуна.

Чĕрем мана улталамасть-ши? –
тесе шутлатăп сан çинчен.


Пускил пускилтен кулĕ.
Юлташ юлташран кулĕ.
Тăван тăванран кулĕ.
Эсĕ
ан кул манран.

Пускил пускилне сутĕ.
Юлташ юлташне сутĕ.
Тăван тăванне сутĕ.
Эсĕ
ан сут мана.

Пускил пускилне манĕ.
Юлташ юлташне манĕ.
Тăван тăванне манĕ.
Эсĕ
ан ман мана.

Андрей Петтоки: Хĕр патне

…Кунран кун улшăнать самана.
Илемленĕ Кун-çул яланах,
Йăлтăртатĕ çап-çут ял хушши,
Йăлтăртатĕ электрицă çути.
Хура хăмăр уй тăрăх хурçă ут
Кунĕпе çаврăнĕ çĕршер хут.
Чечекленĕ вара Тăван çĕршыв,
Пахаланĕ çĕн ĕçлĕ ял-йыш…

Геннадий Айхи: Никам тути, никам чĕлхи те

[“Galină” săvăran]

Никам тути, никам чĕлхи те
Ман пек калаймĕ сан ятна, —
çемçе те тикĕс, витĕр-витĕр
таса сассем тупса кăна —
тутан кашни хусканăвне те
пĕр тикĕс шутарса пырса,
чĕлхе-çăварăн ăшшине те
пĕр сивĕтсе, пĕр ăшăтса —
эп калаятăп çак ята…

Çапла, тен, суккăр çын тата:
чăр-чăр чĕвĕлтетÿ илтсе,
юрланă кайăка курасшăн,
ун пÿ-сине, тĕсне пĕлсе,
сас хăватне ăнланаясшăн
тутисене хускаткалать…

Эп тĕлĕк витĕр туртăнатăп, —
ăнран кайса пăшăлтататăп —
хам та сисмесĕрех — çапла.
Мĕнпур ÿт-пĕвĕм ыратни те,
Пур хускану та ман — йăлтах —
Вăл — сан ятна чĕр сывлăш витĕр
Тупса пăшăлтатма анчах!..
 i{content: normal !important}

Геннадий Айхи: Ятсăр сăвă

Тем те пулĕ кайран. Пулĕ уйрăмлăх, пĕрлĕх,
Ĕç, çемье, кил ăшши… Пурпĕр ман пурнăçра
Çутă вăрттăнлăх пулнă хĕрарăмлăх, хĕрлăх
Уçăлми тупсăм евĕр упранĕ санра.

. . . . .
Ик эрне килĕмре пурăнатăп чиперрĕн,
Ик эрне куçма-куç кураймарăм сана.
Çынсенчен сан пирки эп ыйтса пĕлеймерĕм, —
Сан ятна асăнсан, шÿт сăмах пуçланать.
Ăнлансам эс мана: саншăн эп вăтанмастăп,
Хăрамастăп манран куç хĕссе куласран, —
Ниепле те йышра лăпланса лараймастăп,
Сан пирки: «Вăл хĕр пуçăн…» тесе хускатсан…
Астăватăн-и эс (ун чухне эп ачаччĕ):
Инçетри улăха тухса кайрĕç хĕрсем.
Йĕпе атă çине сарă вăрă сапатчĕç
Кустăрма хушшипе явăнан курăксем…
Юлашки вут çути сан çинче ялтăрарĕ, —
Иккĕн кайрăр эсир… Сÿнсе ларчĕ вучах.
Юнашар прачкара сан юрру янăрарĕ, —
Калаçмарăр эсир, — эп лăплантăм кăштах.
Эп вăрантăм ирех. Хыр тăрри хĕрелетчĕ…
Çывăхрах, ĕшнере, чÿхенетчĕ çĕн кун.
Турта пуçĕ çинче çилпеле чÿхенетчĕ
Йĕпе çĕмĕрт лексе сенкерленнĕ саппун.
Эс, паллах, юнашар, — эп пăхмасăр чухларăм, —
Сулхăнра эс тăран — витĕр-витĕр сенкер…
Çакăн евĕр сăн курнă пуль Атăл тутарĕ,
«Уйăх хĕрĕ» ята чи малтан тупнăскер…
. . . . .
Темшĕн айăплă пек — сукмаксем пĕр килсен те,
Халь иртен инçетрен эс, иртен пуç чиксе.
Куçма-куçăн юлсан — ачапча куçĕсем пек
Вăтантарĕç пире çĕрулми çеçкисем.
Мĕншĕн айăплă эс; — Туй пирки шутламан эс,
Пĕр сăмах каличчен малтан çиччĕ виçмен.
Ма хăвна упраман, ма унран сыхланман эс;..
«Ку мана илмесен, урăх тупăп», — темен.
Юлашки хут — итле! — автансем авăтаççĕ,
Хĕвеле хирĕçле храх уран çаврăнса.
Туйăнать хăш чухне — тен, пире йыхăраççĕ:
«Çула тухăр пĕрле алла ал тытăнса!»…
Чĕлтĕрти кĕрен кĕл пек Хуркайăкăн Çулĕ
Чÿхенет, чĕтренет лăпкă ял çийĕпе…
Тен, ачу, ыйхинче, аллине кăнтать пулĕ,
Кăкăрна ăшăтать пуль вĕри тутипе.
Тем те пулĕ кайран, пурнăç улшăнĕ тĕрлĕ,
Çакăнта çырни çеç курнас çук урăхла.
Эп ун чух кăшт ăнкарнă хĕрарăмлăх, хĕрлĕх
Юлĕ çавăн пекех, — тупсăмне уçмасла…
Тем те пулĕ кайран. Пулĕ уйрăмлăх, пĕрлĕх,
Ĕç, çемье, кил ăшши… Пурпĕр ман пурнăçра
Çутă вăрттăнлăх пулнă хĕрарăмлăх, хĕрлăх
Уçăлми тупсăм евĕр упранĕ санра.
. . . . .
Ик эрне килĕмре пурăнатăп чиперрĕн,
Ик эрне куçма-куç кураймарăм сана.
Çынсенчен сан пирки эп ыйтса пĕлеймерĕм, —
Сан ятна асăнсан, шÿт сăмах пуçланать.
Ăнлансам эс мана: саншăн эп вăтанмастăп,
Хăрамастăп манран куç хĕссе куласран, —
Ниепле те йышра лăпланса лараймастăп,
Сан пирки: «Вăл хĕр пуçăн…» тесе хускатсан…
Астăватăн-и эс (ун чухне эп ачаччĕ):
Инçетри улăха тухса кайрĕç хĕрсем.
Йĕпе атă çине сарă вăрă сапатчĕç
Кустăрма хушшипе явăнан курăксем…
Юлашки вут çути сан çинче ялтăрарĕ, —
Иккĕн кайрăр эсир… Сÿнсе ларчĕ вучах.
Юнашар прачкара сан юрру янăрарĕ, —
Калаçмарăр эсир, — эп лăплантăм кăштах.
Эп вăрантăм ирех. Хыр тăрри хĕрелетчĕ…
Çывăхрах, ĕшнере, чÿхенетчĕ çĕн кун.
Турта пуçĕ çинче çилпеле чÿхенетчĕ
Йĕпе çĕмĕрт лексе сенкерленнĕ саппун.
Эс, паллах, юнашар, — эп пăхмасăр чухларăм, —
Сулхăнра эс тăран — витĕр-витĕр сенкер…
Çакăн евĕр сăн курнă пуль Атăл тутарĕ,
«Уйăх хĕрĕ» ята чи малтан тупнăскер…
. . . . .
Темшĕн айăплă пек — сукмаксем пĕр килсен те,
Халь иртен инçетрен эс, иртен пуç чиксе.
Куçма-куçăн юлсан — ачапча куçĕсем пек
Вăтантарĕç пире çĕрулми çеçкисем.
Мĕншĕн айăплă эс; — Туй пирки шутламан эс,
Пĕр сăмах каличчен малтан çиччĕ виçмен.
Ма хăвна упраман, ма унран сыхланман эс;..
«Ку мана илмесен, урăх тупăп», — темен.
Юлашки хут — итле! — автансем авăтаççĕ,
Хĕвеле хирĕçле храх уран çаврăнса.
Туйăнать хăш чухне — тен, пире йыхăраççĕ:
«Çула тухăр пĕрле алла ал тытăнса!»…
Чĕлтĕрти кĕрен кĕл пек Хуркайăкăн Çулĕ
Чÿхенет, чĕтренет лăпкă ял çийĕпе…
Тен, ачу, ыйхинче, аллине кăнтать пулĕ,

ăкăрна ăшăтать пуль вĕри тутипе.
Тем те пулĕ кайран, пурнăç улшăнĕ тĕрлĕ,
Çакăнта çырни çеç курнас çук урăхла.
Эп ун чух кăшт ăнкарнă хĕрарăмлăх, хĕрлĕх
Юлĕ çавăн пекех, — тупсăмне уçмасла… i{content: normal !important}