Çил çуна

 

Иван Шухши


Çил çуна

  • Ачасем, пĕлетĕр-и эсир çил çуна мĕн япалине, курнă-и эсир ăна? Тен, ларса ярăнса та курнă? Çук-и? Итлĕр апла пулсан. Ку вăл ман пуçран шухăшласа кăларнă япала мар. Унашкал мыскарасене шухăшласа кăларма пулать-и?!

Сăмахĕ манăн Миккуль тусăм çинчен-ха. Ну, ытла та тем те шухăшласа кăларать-çке вăл! Пысăк ăстаçă. Ракета, самолет, çилкĕçлĕ (парăслă) карап кÿлеписене ăсталарĕ. Шифоньер тăрне  хăпартса лартмалли е çиппе çыхса маччаран çакса ямаллисене мар, чăн-чăннисене, вĕçекеннисене! Вĕçтерсе те кăтартрĕ. Ракетине вĕçтерсе янă чухне пушар та сиксе тухнăччĕ. (Юрать- ха, пушар сÿнтерекенсем вăхăтра сиссе ĕлкĕрнĕ…) Вăл-ку усалли тĕп пултăр та… Ун пирки мар-ха манăн сăмахăм, ун çинчен тепĕр чухне тĕплĕнрех каласа парăп. Халĕ манăн сăмах урăххи çинчен. Мĕн çинченччĕ-ха? Э-э, çил çуна çинчен пуçларăмăр мар-и сăмаха.Малаллине вулас

Advertisements

Кулаçа Тăранитђен Çитерни

Иван Юркин


Кулаçа Тăранитђен Çитерни.

Sijen1• Самосуд

• Упăшкипе арăмĕ пĕр кăмăллă пулманни

Тутар ађисемпе кулаç çиме пит йуратнă. Кулаç илме укçа çук пирки, тытăннă кĕсем: —ăçтан кăна укçа тупарши? тесе, шуxăшлама. Xайxисем шуxăшласан, шуxăшласан, ниçтан укçа тупаймасан, тытăннă çын йапалисене вăрласа, вĕсене сутса, укçа тунă. Унтата шуxăшлаççĕ: — мĕнле кăна йапаласем вăрлама тытăнарши? тесе. Тутарăн пĕр ађи калат:

— Ат̌ăр, çынсем пек, лашсем вăрласа, вĕсене сутса, укçа тăвар? тет.

— Ађам, тет ашшĕ те ăна xирĕç, лашсем варласси вăл пит xĕн ĕç: Вăрлассинђен питреx тата, вăрласа туxнă лашсене ăсатассипе сутасси пит xĕн, тет.

— Атте, мĕшĕн xĕн пултăр? Вăрласа туxсан, xаллапри пек, утланăпăрта пĕр йенелле тарăпăр! тет ађи.

— Мĕнтен xĕн пуласси, ађам, çын лашине вăрласа туxма малтан çын килне-çуртне кĕрес пулат, унтан каллеx витисене. Çĕрле пурнете вĕсене çăраççисемпе питĕрсе xураççĕ. Кĕрес тесен, пурнете вĕсене çĕмĕрсе кĕрес пулат. Çав питĕрсе xунă çăраççисене çĕмĕрме тытăнсан, xуçисем ăнсăртран илтме те пултараççĕ.Малаллине вулас

Тикĕс килмен ĕмĕр

Анатолий Емельянов


Тикĕс килмен ĕмĕр

Çăрахви инке, тин çеç тултан кĕнĕскер, аллисемпе чÿрече янаххи çине тĕрĕннĕ те урамалла пăхса тăрать.

— Ай-уй, халăхĕ те çав, килеççĕ те килеççĕ, вĕçĕ-хĕрри курăнмасть. Ялавсемпех… Чечексем тата… Ăçтан тупнах ун чухлĕ чечек? — тĕлĕнсе кайнă Çăрахви вăштах каялла çаврăнчĕ те урлă сак çинче пуçне усса ларакан упăшки еннелле пăхрĕ. — Кайса курмаллах пуль.

Çăрахви инке чăлана кĕрсе çийĕнчи тутăрне, саппуна улăштарса тухрĕ, упăшкине хирĕç пырса тăчĕ.

— Ашшĕ! Эсĕ пымастăн-им? — ыйтрĕ Çăрахви инке упăшкинчен.

Çтаппан шартах сикрĕ, анчах хăйне алла илме тăрăшрĕ.Малаллине вулас

Мускав кушакне пĕтме памарăм

Сан валли çак кĕске кăна кулăшла калава хатĕрлерĕмĕр. Чăваш Енрен ватă, анчах та маттур ватă çын, никама пăхмасăр пĕчĕк, анчах тĕрĕс ĕç тусах Мускава тĕлĕнтерсе пăрахать. Кушакпа пĕрле хăй те чапа тухать. Вуласа тух, мĕншĕн тесен вăрăм мар, чĕлхи те илемлĕ те ансат.


Ева Лисина

“Пăркка мучи калавĕсем” ярăмран.


Мускав кушакне пĕтме памарăм

— Эс ман Эверкке кума курман-и? Çта-ши? Куçне уçнă-уçманах пирĕн пата каçаканччĕ. Вăл кĕрсе тухмасан, ман пĕр ĕç те ăнмасть. Ывăлĕ патне Чĕмпĕре каясшăнччĕ, çавăнта тухса каймарĕ-ши? Пĕрех пирĕн пата кĕрсе тухмасăр каймалла мар вăл.

Ара, ачасем саланса пĕтрĕç. Ман хамăн та пĕри Мускавра, иккĕшĕ Шупашкарта, тепри Чĕмпĕрте. Алюш та Чĕмпĕртеччĕ, каялла килчĕ, эп хулара пурăнаймастăп тет. Эверкке кумĕн пĕр ывăлĕ те яла килес пек калаçать-ха, çĕр парсан таврăнатăп тесе çырать.Малаллине вулас

Хапха

Чуна пырса тивекен ытарлăх, сăнарлăх çак калава питĕ пуян сĕм кĕртет. Автор кичем ял пурнăçĕнчен, тĕлĕнмелле витерекен хайлав, пĕртте кичем мар хайлав çырать. Полианна йышши пропаганда материалĕ те мар ку – вăрçа, вилĕме, чухăнлăха, ăнăçăва, ĕмĕтсем путланнине курнă çыннăн пушă ăшчикне асăрхануллăн тĕпчени. Социализм арканассине сисни те пур кунта, коммунистсен тĕрĕсмарлăхĕ те – иккĕленмелĕх сăнланса юлнă. Пракки колхоза кĕнишĕн савăнса юлĕ-ха, анчах колхоз арканса тăван çĕре унчченхинчен те хăрушă чухăнлăхпа асап илсе килесси пуçĕ вĕçĕнче пусарăннă шухăш пек тăрса юлĕ.

Коммунистсен пропаганди темешкĕн ку хайлавра яр уçă агитаци çук. Чăн сăнарсем сыхланса юлнă: чиркÿ çыннисем тĕрĕс ÿкĕтленисем пур, кулаксене пĕр енлĕн кăтартман, тĕп персонажăн кăмăлĕ ансатлантарман. Тимлĕ вулакансем хапха аллегорийĕ енчен кăна идеологин витĕмлĕ пăшăлтатăвне асăрхĕç.


Шуйхатакан сăнсем

Кĕске Содержани

Ефрем Еллиев


Хапха

Sijen1• Шуйхатакан căнсем

Пуçтарать уй хапхи юплĕ-юхлĕ çулсен юхăмне, тăвăнтарать, пĕрлештерет вĕсене вăл хăйĕн умĕнче; унтан ирĕке кăларса пĕрхĕнтерет ÿрамсене, тăкăрлăксене, хапха умĕсене.
Мухтаннă пек хăй вăйĕпе, палăртман савăнăçпа куçлать уй хапхи çулсен юхăмне: чăмăртать, пăвать, унтан каллех сарать юхăм, юхăм…

Çĕнĕ-ха вăл юман юпасем… Лараççĕ тĕреклĕ, хускалас пек мар. Икĕ юпа, юпа тăрринче кашта, айккисенче вĕрлĕк карта; те кăçал çеç юсанă: пĕри те ÿкмен…
Малаллине вулас

Чее Кушак ][ Спиридон Михайлов

Спиридон Михайлов


Чее Кушак

Эпĕ сире пĕр мыскаралла ĕç çинчен каласа парам.

Пĕр мужикĕн икĕ ĕне пулнă. Пĕр ĕни унăн тем пирки чирлесе ÿкнĕ. Мужик, нумай шухăшласа тăмасăрах, ĕнине аш- какайпа сутă тăвакан патне çавăтса кайнă. Чирлĕ ĕнене вунă тенке сутнă та, килне таврăнса хут укçана çÿлĕк çинче ларакан тăм чĕлмеке хунă. Ирхине арăмĕ, укçине упăшки ăçта хунине пĕлменскер, ĕне суса кĕнĕ те, сĕтне хайхи чÿлмеке шавлаттарнă.

— Пĕтертĕн укçана, — тенĕ упăшки.

Вара вĕсем васкаса сĕтне урăх çĕре пушатнă та йĕпеннĕ укçине хăйă çине типме çакнă.

Çаксене паçăртанпах сăнаса ларакан кушак, сĕтлĕ укçана кап хыпса илнĕ те картишнелле тухса вирхĕнĕ. Хуçисем — ун хыççăн. Анчах чăрсăр кушак аçи, вĕсем хăваласа çитсе туртса иллеччен, укçана чăмласа яма та ĕлкĕрнĕ. Тĕрĕс те тунă: çапа пĕлмен пушă хуçине хăйнех пырса тивнĕ. Чирлĕ ĕнине сутса, мужик çынсене улталасшăн пулнă та – хăй улталаннă.

1858.

Хăнаран ][ Марфа Трубина

VULACV-05

Марфа Трубина


Тупмалли

I | II | III | IV | V
Кĕске содержанийĕ

«Хăнаран» калав шуйхатакан темăллă. Кунта пĕр ялти хăрушла ĕçкĕ-çикĕ усал ĕç патне илсе çитернине кăтартнă. Совет тытăмĕн пропагандисчĕ пăсăк праçнике юриех чиркĕве хирĕçлесе çырни сисĕнет. Хурлăхлă пулăмшăн – комсомолсене итлемен, ĕлĕкхи йăлапа пурăнакан ашшĕ-амăшĕ тата ял халăхĕ айăплă пулса тухмалла пек. Тÿррĕн айăплани çук, вулакан хăех тавçăртăр тесе çырнă. Çĕнĕ Совет патшалăхĕн тата “тĕнĕн” шайне çĕкленĕ Çĕнĕ самана идеологийĕн суя пулниние вăхăт татса пачĕ: 70 çул ытла коммунист тыткăнĕнче пурăннă чăвашсен паянхи ĕçкĕ-çики Каша ялĕнчи Криккасенни пекех пулса иртнине хамăр куçпах курма пултаратпăр – ку енчен коммунизм-социализм нимех те улăштарма пултармасть.Малаллине вулас