Улăп халапĕсем

И. Одюков


small_odukov_i_i_150
Иван Одюков. Фольклорист, литературовед.

Улăп халапĕсем Чăвашра анлăн сарăлнă. Вĕсене республикăри ялсенче те, республика тулашĕнче (Тутар, Пушкăрт республикисенче, Ульяновск, Самар, Пенза, Оренбург, Саратов облаçĕсенче) пурăнакан чăвашсем хушшинче те илтме пулать.

Улăпсем çинчен калакан халапсем, пысăк калăплă эпос тĕсĕсем, тĕрĕк халăхĕсен: Алтайра — хакассен, Вăтам Азире — казахсен, туркменсен, Кавказра — азербайджансен, Атăлпа Урал тăрăхĕнче — пушкăртсемпе тутарсен те, чăвашсен те пур. Пурин те вĕсем паттăр Алп е Алпамыш ятлă, чăвашсен — Улăп.Малаллине вулас

Advertisements
Андриан Николаева халалласа уйра тунă ÿкерчĕк. Чăваш Ен.

Ун ятне этемлĕх манмĕ

И.П. Прокопьев


Ун ятне этемлĕх манмĕ

Этемлĕх ХХ ĕмĕр варринче космоса тухрĕ. Тĕнче уçлăхне çул уçакансем — пирĕн çĕршыв çыннисем. Эпир малтанхи космонавтсен йышĕнче пирĕн ентеш Андриян Николаев пулнипе чĕререн мухтанатпăр.

1962 çулхи августăн 11-мĕшĕнче вăл пĕрремĕш хут космоса вĕçсе хăпарчĕ. Унччен космосра Юрий Гагаринпа Герман Титов пулса курнăччĕ. Андриян Николаев Павел Поповичпа вĕçрĕ. Вĕсем хыççăн космонавтсем ушкăнпа вĕçме пуçларĕç. Тĕнчере пĕрремĕш хут Андриян космосра креслăран уйрăлса ирĕклĕн вĕçрĕ, «Восток-3» тата «Восток-4» карапсем хушшинче радио çыхăнăвне йĕркелерĕ, пĕрремĕш хут космосран телерепортаж кăтартрĕ.Малаллине вулас

Евфимий Малов: О влиянии еврейства на чуваш

 

О Вліяніи Еврейства На Чувашъ.

Опытъ Объясненія Нѣкоторыхъ Чувашскихъ Словъ

Протоіерея Евѳимія Малова.

Редактируя книгу В. к. Магнитскаго: Матеріалы къ объясненію старой чувашской вѣры (Казань. 1881 г.), я замѣтилъ, что нѣкоторыя слова въ чувашскомъ языкѣ остаются не объясненными, не смотря на то, что къ объясненію ихъ знатоки этого языка, или спеціалисты, прилагали усилія . Я имѣю въ виду преимущественно тѣ слова, которыми характеризуется, такъ сказать, самый религіозный культъ Чувашъ. Всякій, читавшій хотя краткіе очерки изъ быта Чувашъ, безъ сомнѣнія часто встрѣчалъ слова: Киреметь, іомзя, синзя, ирихъ и др., но филологическаго объясненія этихъ словъ не видѣлъ.Малаллине вулас

Ăрăмлă чĕлхе

Н. Иванова & В. Никитин


Ăрăмлă чĕлхе

Ăрăмлă сăмахлăх тĕсĕсем нумай. Çынна ырă сунса, çут çанталăкран ырлăх ыйтса калани шутне чунпе пил сăмахĕсем, сăвап, кĕле, сă ри а н, ÿкĕт, калмăк, чĕлхе тата ытти кĕрет. Вĕсене пурне те халăх умĕнче калама юрать. Çав вăхăтрах вăрттăн, харкам çынна кăна каламаллисем те пур. Вĕсен шутне им-юм па тухат-ылхан сăмахĕсем кĕреççĕ. Кусем тепĕр ушкăнри сăмахлăхпа— тĕшмĕш уççи-хуипипе çыхăнса тăраççĕ. Хăйсен ăрамлăхĕпе пĕр-пĕринпе çывăх пулсан та вĕсем икĕ хирĕçле ушкăна кĕреççĕ: çынна ырă сунаканĕсене хăй умĕнче е Киремет ячĕпе калаççĕ, çынна усал яраканĕсене эсремете (хаяр киремете) «вăраççĕ».

Çÿлти тĕнчене леш тĕнче ыррисемпе хаярĕсем çĕр çинчи этеме икĕ еннелле те пăхма вĕрентнĕ. Çутăпа тĕттĕм, шурăпа хура пур пекех, чăваш ăнкарăвĕнче çутă сунăма хирĕçле тĕксĕм ылхан пурăнать.Малаллине вулас

Çемен Элкер: Чăваш хаçачĕ

Çемен Элкер


Чăваш хаçачĕ

Пĕрре çуллахи хĕвеллĕ кун Хусанта крепостьри «Дворецра» чăваш салтакĕсен пухăвĕ пулать тенине илтрĕм те, эпĕ унта кайса курас терĕм. Вăхăт кăнтăрла тĕлнелле. Кĕретĕп крепăçне. Хĕвел хĕртсе пăхать… Çав вăхăтрах манăн умран икĕ чăваш салтакĕ ерипен пуплесе пынине куратăп. Пĕри сухаллăскер, тепри çамрăкрахскер. Çамрăкки сылтăм аллине «Хыпар» хаçетне тытнă та хуллен варкăшса пырать тата çав вăхăтрах хаçетне çĕклерĕ те, çухални еннелле пăхса, ак çапла кала пуçларĕ: Малаллине вулас

Эпĕ куллен пурăнан ĕненÿ: январĕн 2-мĕшĕ

Кунсерен ирхине вуламалли кĕнеке

VulaCV валли ятарлă оригиналлă авторла публикаци  

Эпĕ сире ярса панă материалсем сăнавлă çеç. Апла пулин те публикацилеме хирĕçлеместĕп. Вĕсем сăнавлă пулнине палăртмалла анчах тесе шутлатăп. Манăн авторлăха псевдонимпа палăртсан аван пулĕччĕ.

— Хĕвелтухăç Ăмăрткайăкĕ


Илĕртӳрен хӳтелекенĕ

„Санăн умăнта çылăха кĕрес марччĕ тесе Санăн сăмахна чĕрем тĕпĕнчех тытатăп.“
— Пс.118:11

Йăнăшла вĕрентӳсемпе ултава пула тĕрĕс çултан пăрăнмалла ан пултăр тесен пирĕн ăс чăнлăхпа тулли пулмалла, пирĕн чăнлăх çинчен шухăшласа тăмаллах. Турă Сăмахĕ ăса тăшмана çĕнтермелли хастарсем парĕ. Çыннăн асĕнче Библин сăмахĕсем пуянăн упранса юлнă пулсан, çав çын телейлĕ, мĕншĕн тесен çав сăмахсем ăна хăйне тапăнас илĕртӳсенчен хӳтелеççĕ. Турă сăмах панисем — çав çыннăн хӳтлĕхĕ. «Санăн умăнта çылăха кĕрес марччĕ тесе Санăн сăмахна чĕрем тĕпĕнчех тытатăп.»

Турă Сăмахĕ яланах пирĕн ăсра, пирен çăварта пулмалла. «Çапла çырнă» тени пирĕн якорĕ пулмалла. Турă Сăмахĕпе канашлакан çынсем этем халсăррине ăнланаççĕ, этем чĕрин усал туртăмĕсене çĕнтерме Туррăн хăвачĕ кăна пултарнине пĕлсе тăраççĕ. Вĕсенĕн чĕри яланах кĕлтуса тăрать. Вĕсене Туррăн ангелĕсем упраса тăраççĕ. «Тăшман юханшыв пек капланса килсессĕн, Çӳлхуçа варкăшĕ хăваласа ярĕ ăна.» (Ис.59:19).

Турă çынсемпе Хăйĕн Сăмахĕ урлă калаçать. Камшăн Турă Сăмахĕ – чунĕн апачĕ, çав çын ырă ĕçсем тăвас енпе ăнăçса пырать. Библи — пуян шахта, анчах та унти мула тупмашкăн ĕçлемеллех — ăна тĕпчемелле. Çав çынна илĕртӳсем тапăнсан Турă Сывлăшĕ ăна çав вăхăтра ăна питĕ кирлĕ сăмахсене аса илтерĕ. Çав сăмахсемпе усă курса çав çын илĕртӳсене çĕнтерĕ.

Пирĕн Библине лайăхрах пĕлмелле. Сăваплă Çырăвăн вырăнĕсене аса хурсан, вĕсене пăхмасăр калама вĕренсен, эпир чылай илĕртĕве хăваласа ярăпăр. Шуйттанăн илĕртĕвĕсем килес  çула «Çапла çырнă» текен сăмахсемпе пӳлер. Пирĕн пурнăçра пирĕн ĕненӳпе хăюллăха тĕрĕслекен сăнавсем пулаççех. Вĕсене Иисус Христос пире пама кăмăл тунă хăватпа çĕнтерсе пырсан вĕсем пире çирĕпрех тăвĕç. Анчах та пирĕн Вăл панă сăмаха пĕр иккĕленмесĕр ĕненмелле.


Copyright © 2017 VulaCV: Хĕвелтухăç Ăмăрткайăкĕ. Автор хăйĕн прависене хÿтĕленĕ.

Эпĕ куллен пурăнан ĕненÿ: январĕн 1-мĕшĕ

Кунсерен ирхине вуламалли кĕнеке

VulaCV валли ятарлă оригиналлă авторла публикаци  

Эпĕ сире ярса панă материалсем сăнавлă çеç. Апла пулин те публикацилеме хирĕçлеместĕп. Вĕсем сăнавлă пулнине палăртмалла анчах тесе шутлатăп. Манăн авторлăха псевдонимпа палăртсан аван пулĕччĕ. Манăн псевдоним ак  çак пултăр: Хĕвелтухăç Ăмăрткайăкĕ.
Сире кунсерен ирхине вуламалли кĕнекен пĕрремĕш кунне ярса паратăп. Хакласа парăр, тархасшăн. Çав кĕнекине, май пур таран, çырса пырас тетĕп.

— Хĕвелтухăç Ăмăрткайăкĕ


„Эпĕ утакан сукмака çутатакан çутă
Санăн сăмаху манăн урана çутă кăтартать, манăн сукмака çутатать.“
—Пс. 118:105

Ăшăхлăхлă е чуллă юханшыв тăрăх ишсе пынă чух карапçăна ертсе пыраканни кирлĕ пекех пире те пурăнан пурнăçра ертсе пыраканни кирлĕ. Çак ертсе пыракана ăçта тупас? Вăл — Библи, Туррăн Сăмахĕ.

Турă пире Хăйĕн Сăмахне панă. Унăн Сăмахĕ — пирĕн урине çутă кăтартать, пирĕн сукмака çутатать. Пирĕн пурăнăç пур енчен те ăнăçлă пуласси Библи мĕн вĕрентнине пăхăннинчен килет.

Библи — тĕрĕссипе тĕрĕсмарлăха, çылăхпа сăваплăха палăртаканни. Унта çырса хăварнă Туррăн саккунĕсене хамăр пурнăçра пурнăçласа пырсан кăна эпир çылăха кĕмĕпĕр. Библи — чăнлăх çулĕн картти. Çак карттăна пĕлекенсем хăйсен пурнăçĕнчи тивĕçне, вăл кирек мĕнле пулсан та, пĕр иккĕленмесĕр пурнăçлама пултарайĕç.

Турă Сăмахне ĕненме пăрахсан çын управçăсăр та ертӳçĕсĕр тăрса юлать. Çамрăксем Турăпа ĕмĕрлĕх пурнăçран пăрăнса каяççĕ.
Хальхи тĕнчере усал тăвасси питĕ сарăлнин сăлтавĕ — Библине ĕненменни. Çынсем, Турă Сăмахне йышăнмаççĕ пулсан, хăйсен чĕринчи усал туртăмсене чарма пултаракан вăй-хăвата йышанмаççĕ.

Эпир Турă Сăмахне хамăрăн канашçă (хамăра ăс параканни) тусан, ăна чăнлăха пĕлмешкĕн тĕпчесен, «Санăн сăмахусем пĕлтерни юмарт çынсене çутăлтарать, ăса кĕртет» (Пс.118:130) тени пирĕн пурнăçра пурнăçланайĕ.
Турă Сăмахĕ — çутă та чăнлăх. Вăл Туррăн хулине çитмелли çул çинче кашни утăмрах ертсе пыма пултарать.


Copyright © 2017 VulaCV: Хĕвелтухăç Ăмăрткайăкĕ. Автор хăйĕн прависене хÿтĕленĕ.