Н. Иванова & В. Никитин: Василий Сбоев

Н. Иванова тата В. Никитин – чăваш сăмахлăхне тĕпчесе шкулти ачасем умне кĕнеке кăларса тăратнă коллекив ертÿçисем, авторсем… Тĕплĕнрех →


Василий Сбоев —… Тĕплĕнрех→


Василий Сбоев

(1810 — 1855)

Чăваш халăхĕ Сăпай Ваçук ятне асра тытать. Ун çинчен тĕпчевсем çеç мар, илемлĕ хайлавсем те çырнă (Хветĕр Уярăн «Сăпай Ваçук» повеçне «Сăмах мехелĕ» (1980), «Одно слово» (1987) кĕнекесенче пăхăр). Тĕрĕк халăхĕсен йăли-йĕркине, ăс пурлăхне тĕпчекен Василий Сбоев Чулхула кĕпĕрнинчи Хуратук (Чернухи) ялĕнче тиечук килĕнче çуралса ÿснĕ. Ашшĕ, Афанасий Яковлев, ăна хăй çулĕпе янă: Хусанти тĕн училищинче тата семинарийĕнче вĕрентнĕ. Хусантан Василий Сбоев Питĕрпура тĕн академине вĕренме кайнă. Унтан магистр степеньне илме тивĕç кандидат ячĕпе вĕренсе тухнă. 1833 çулта хăй вĕреннĕ Хусанти тĕн семинарине чиркÿ историйĕпе грек чĕлхине вĕрентме таврăннă. Хусантан ăна Чĕмпĕре куçарнă, унта та библипе чиркÿ историне, канон правипе археологи тата нимĕç чĕлхи вĕрентнĕ. 1841 çулта Хусан университетĕнче вырăс тата славян сăмахлăхĕн магистрĕ пулса тăнă, кĕçех ăна вырăс сăмахлăх кафедрин адъюнктне суйланă. Хусан университетĕнче Б. А. Сбоев 1850 çулччен ĕçленĕ.

Малаллине вулас

Спиридон Михайлов-Янтуш

Спиридон Михайлов чăвашран тухнă пирвайхи историк, этнограф, географ, фольклорист, Раççей географи обществин членĕ тата ĕçченĕ (1854), Хусанти статистика комитечĕн членĕ тата корреспонденчĕ (1856). Очеркĕсенче чăвашсен йăли-йĕркине çырса кăтартнă, халăх сăмахлăхĕн тĕслĕхсене пухса çапса кăларттарнă… Тĕплĕнрех →


Н. Иванова тата В. Никитин – чăваш сăмахлăхне тĕпчесе шкулти ачасем умне кĕнеке кăларса тăратнă коллекив ертÿçисем, авторсем… Тĕплĕнрех →


Спиридон Михайлов-Янтуш

(1821 — 1861)

Спиридон Михайлович Михайлов-Янтуш — XIX ĕмĕрĕн 50—60-мĕш çулĕсенче Российăра палăрнă чăваш писателĕ, историкĕ, этнографĕ, фольклорисчĕ. Вăл 1821 çулта Муркаш районĕнчи Юнкăпуç ялĕнче çуралнă. Вулама-çырма хăй тĕллĕн вĕреннĕ.

Малаллине вулас

Н. Иванова & В. Никитин: Николай Золотницкий

Николай Золотницкий — чăваш тата ытти халăхсен çырулăхĕпе ăс пурлăхне пухнипе палăрнă филолог. Хусан университетĕнче вĕреннĕ, патшалăх пурлăхĕн палатинче ĕçленĕ. Вырăс мар халăхсен литературипе чĕлхи аталанса каяссине хирĕç пулнă пулин те чăвашсене тăван чĕлхепе вĕрентес ĕçе пуçарса яракансенчен пĕри пулса асăмăрта юлнă…. Тĕплĕнрех→


Н. Иванова тата В. Никитин – чăваш сăмахлăхне тĕпчесе шкулти ачасем умне кĕнеке кăларса тăратнă коллекив ертÿçисем, авторсем… Тĕплĕнрех →


Николай Золотницкий

(1829 — 1880)

Чăваш çырулăхĕпе ăс пурлăхне аталантарассипе таса кăмăлпа ĕçленĕ вырăс çыннисем хушшинче Николай Иванович Золотницкий ячĕ хисеплĕ вырăнта тăрать. Вăл сăвăсем, тĕрленчĕксем, очерксем çырнă, халăх сăмахлăхне пухнă (Урхас Якурĕнчен 25 юрă çырса илнĕ), алтайларан, тутарларан, казахларан тата ытти чĕлхесенчен куçарнă.

Малаллине вулас

Н. Иванова & В. Никитин: Дмитрий Ознобишин

Н. Иванова тата В. Никитин – чăваш сăмахлăхне тĕпчесе шкулти ачасем умне кĕнеке кăларса тăратнă коллекив ертÿçисем, авторсем… Тĕплĕнрех →


Дмитрий Ознобишин — чăваш халăх сăмахлăхне пухса вырăсла куçарнă çыравçă… Тĕплĕнрех→


Дмитрий Ознобишин

(1804 — 1877)

Чăваш литературипе интересленекенсем Дмитрий Петрович Ознобишин ятне аван пĕлеççĕ. Вăл чăваш халăх сăмахлăхне пухнă, ăна вырăсла куçарнă, Чăваш Хвети сăвви-юррисене çырса илнĕ. Чăваш сăмахлăхне «якатман алмаз» тесе мухтанă, халăх ăслăлăхĕн ырă енĕсене асăрхама тăрăшнă.

Малаллине вулас

Геннадий Юмарт & Л. Трофимов: Алексей Милли

Геннадий Юмартпа Л. Трофимов — литераторсем, тĕпчевçĕсем… Геннадий Юмарт çинчен тĕплĕнрех→


Алексей Милли — публицист, этнограф. Хусанти семинарире вĕреннĕ, хĕвелтухăç халăхĕсен чĕлхисемпе культурисене тĕпчес енĕпе аспирантура пĕтернĕ. “Хыпар” тата “Чухăнсен сасси” хаҫатсенче ĕҫленĕ, педтехникумра вĕрентнĕ, чăваш литераторĕсен обществине йĕркеленĕ. 1938 çулта репрессиленĕ… Тĕплĕнрех→


Алексей Милли

(1884-1942)

Алексей Прокопьевич Милли (Прокопьев) 1884 çулхи нарăсăн 24-мĕшĕнчс Хусан кĕпĕрнин Етĕрне уесĕнчи (халĕ Чăваш Республикин Вăрнар районĕ) Нурăсра (халĕ Калинино) çуралнă. Малтан кÿршĕ ялта (Шурутра) пуçламăш пĕлÿ илет, тепĕр çултан Хурăнварти икĕ класлă шкулта вĕренет. 1912 çулта Хусанти тĕн семинарине кайса кĕрет. 1917-1918 çулсенче вăл – «Хыпар» хаçат редакторĕнче вăй хурать. Хаçат тухма чарăнсан А. П. Прокопьев (эпир ăна ытларах Милли ятпа пĕлетпĕр) сулахай эсерсен ретне куçнă. Граждан вăрçи вăхăтĕнче А. Прокопьев Хĕвелтухăç фронтĕнчи 5-мĕш çар политпайăп органне – чăвашла тухса тăнă «Чухăнсен сасси» хаçата редакцилет. 1919-1921 çулсенче вăл Чĕмпĕрти чăваш педтехникумĕнче вĕрентет, кунта музей йĕркелет. 1922 çултанпа этнографи ĕçĕпе ытларах вăй хума тытăнать, экспеднцисене нумайлăха тухса çÿрет, пуян материал пухать. Çав тапхăрта вăл чи вăйлă публицист пулнă тесе каласан та йăнăш пулас çук. 1920-1921 çулсенче вăл Чĕмпĕрте литераторсен пĕрремĕш пĕрлеш ĕннĕ – «Чăваш çыраканĕсен ушкăнне» ертсе тăнă, «Атăл юрри» журнал (2 номер) кăларнă.

Малаллине вулас

Геннадий Юмарт & Л. Трофимов: Федор Павлов

Федор Павлов — драматург, музыка преподавателĕ. Литературăра сăввисемпе тата драмисемпе палăрнă. Вăрăм ĕмĕр пурнаймасăр туберкулеза пула Сочире вилнĕ… Тĕплĕнрех→


Федор Павлов

(1892-1931)

Федор Павлович Павлов 1892 çулта авăнăн 25-мĕшĕнче Хусан кĕпĕрнин Етĕрне уесĕнчи (халĕ ЧР Çĕрпÿ районĕ) Патăрьелĕнче хресчен кил-йышĕнче çуралнă. 1901-1904 çулсенче ялти шкулта вĕреннĕ, ун хыççăн Иккасинчи икĕ класлă шкула кайса кĕрет.

Малаллине вулас

Геннадий Юмарт & Л. Трофимов: Василий Мач

Василий Мач

Геннадий Юмартпа Л. Трофимов — литераторсем, тĕпчевçĕсем… Геннадий Юмарт çинчен тĕплĕнрех→


(1892-1951)

Василий Мач — сăвăçă, райхаçат редакцийĕнче тата шкулта ĕçленĕ… Тĕплĕнрех→


Василий Степанович Мăч (Мочанкин, Семенов) 1892 çулта Самар кĕпĕрнин Пăхăрăслан уесĕнчи (халĕ Оренбург облаçĕн Грачевка районĕ) Вырăс Йăкăнатъелĕнче çуралнă. Малтан прихут шкулĕнче вĕреннĕ, кайран хăй тĕллĕн вĕренсе пĕлÿ илнĕ 1920-1930 çулсенче райхаçат редакцийĕнче, шкулта ĕçленĕ, 1947-1951 çулсенче вăл ял совет секретарĕ пулнă. 1951 çулхи чÿк уйăхĕн 16-мĕшĕнче вилнĕ.

Малаллине вулас