Кÿл Техĕне

Кÿл техĕне мухтакан Орхон Пысăк çырăвĕ умлă-хыçлă выр- наçтарнă 6 халапран тăрать. Вĕсем çаксем: 1) тĕрĕксеп несĕлĕсем çинчен калани, 2) Китай тĕрексене пăхăнтарнă 3) Илтерет кахан çинчен калани, 4) Кăпăкăн кахан çинчен калани, 5) Пĕлнĕ кахан тата 6) Кÿл техĕн çинчен каласа панисем. Калавсен тытăмĕ пĕр евĕрлĕ: пуçламăш йĕркесем, мĕнле ĕçсем пулса иртни тата вĕçлев йĕркисем. Паллă тĕпчевçĕ И. В. Стеблева вырăсла куçарнă текстра Кÿл техĕн çинчен калакан улттăмĕш калав — 231—428-меш йĕркесем. Руна çырăвĕпе чул палăк çинче вăл 30—53-мĕш йĕркесене йышăнать. Кÿл техĕн çинчен каласа пани хăй 13 çавраллă. Вĕсем пĕтем çырăвăн XVIII—XXX çаврисем шутланаççĕ. Çаврасене çапла ят парса тухма юрать: ХVIII çавра — Кÿл техĕн çар ĕçне пуçăнни, XIX — Чача сенхунпа çапăçни, XX —Улăх Еркĕнĕпе çапăçни, XXI —карниссемпе çапăçни, XXII—тăррисемпе çапăçни, XXIII — сăхтăксене хирĕç тухни тата тĕррисене пăхăнтарни, XXIV — Куш тăтăхпа çапăçни, XXV — карлуксемпе çапăçни, XXVI — аз халăхĕпе çапăçни, XXVII — ĕскĕл халăхĕпе çапăçни, XXVIII — окăссемпе çапăçни, XXIX — Кÿл техĕншĕн макăрни, XXX — Кÿл техĕне пытарма элчĕсем килни.
Кÿл тĕлĕпе мухтакан çырăва унăн пиччĕшĕ Йолăх техĕн çырнă тесе шутлаççĕ. Çырăва тĕрлĕ чĕлхесене куçарнă. Вăл тĕрĕк халăхĕсен пĕрлехи еткерĕ шутланать. [Иванова, Никитин]Малаллине вулас

Advertisements

Митта Ваçлейĕн пурнăçĕпе пултарулăхĕн паллăрах тапхăрĕсем ][ Mitta Vaşlejĕn purnăşĕpe pultarulăhĕn pallărah taphărĕsem

1908 ç., пуш уйăхĕн 5-мĕшĕ Чăваш Республикин Патăрьел районĕн Аслă Арапуç (Первомайски) ялĕнче чухăн хресчен кил-йышĕнче çуралнă.
1924-1928 çç. Ульяновскри педагогика техникумĕнче вĕренет.
1924ç. “Сунтал” журналта “Çуралнă çĕр-шыв” ятлă сăвви пичетленсе тухать.
1927 ç. “Сĕрĕмре” ятлă хайлав пичетленет.
1930 ç. Чăваш Республикин Патăрьел районĕн “Паянхи сас” (халь “Авангард”) хаçата пуçарса янă çĕрте вăй хурать.
1930 ç. Колхозсем тунă тапхăра сăнласа паракан “Хулăн сас” (“Çĕр чĕлхи”) поэма çырать.
1930-1932 çç. Вăрнар районĕн Хутар шкулĕнче учительте ĕçлет.
1932 ç. Шупашкара пурăнма куçать.
1932 ç. Пĕрремĕш кĕнеки “Кăмăл” ятпа пичетленсе тухать.
1937 ç., ака Писательсен пухăвĕнче уççăн тухса калаçать. “Националист” ята илтет.
1937 ç., раштав Тытса тĕрмене хупаççĕ. “Халăх тăшманĕ” тесе айăплаççĕ.
1947 ç., раштав Ирĕке тухать, Патăрьел районĕн Аслă Арапуç ялĕнче пурăнать.
1949 ç., ака Шупашкара çемйине курма килсен тепĕр хут тĕрмене хупаççĕ, Красноярск крайне ссылкăна яраççĕ.
1954 ç., юпа Ссылкăран Шупашкара таврăнать.
1956 ç. Иккĕмĕш кĕнеки “Кăмăлтан” ятпа пичетленет.
1956 ç. Очерксен ярăмне çырма хатĕрленет. Йĕпреç, Патăрьел, Елчĕк районĕсенчи ялсене çитсе курать.
1957 ç., çĕртме Патăрьел районĕн ака туйне уявланă çĕре хутшăнать.
1957 ç., çĕртме уйăхĕн 10-мĕшĕ Вăхăтсăр вилсе каять.

Mitta Vaşlejĕ ][ Митта Ваçлейĕ

 Mitta Vaşlejĕ (Митта Василий Егорович) Căvash Jenre Aslă Arapuş (Patărjel rajonĕ) jalĕnce şuralsa usnĕ. Jalti shkula pĕterse Cĕmpĕrti škula vĕrenme kĕnĕ, şavănta vĕrennĕ cuhne literaturăpa havhalannă.

 

Šupaškara kilse vĕrenteken, rajon haşăcĕn sekretarĕ pulsa ĕşlenĕ, Radiokomitetra, Kĕneke Izdatel’stvince văj hună. 1937 şulta ăna repressilenĕ, 1954 şulta irĕke kălarnă. 1955-1957 – Mitta litkonsul’tant, “Tăvan Atăl” al’manahăn javaplă sekretarĕ.

Avtor 1924 şultan picetlennĕ, Şeşpĕl Misshin Căvaš săvvi refformine malalla tăsnă. Hajlavĕsen tĕp temi — tăvan şĕr-šyv şĕnelni. 30-mĕš şulsencen puşlasa hajlavĕsem publizzistĭkkă jenne turtănni, Majakkovskĭ vitĕmne kurni palărat’. 50-mĕš şulsenci săvvisem filossoffĭlle.

A. Puškin, M. Gorkkĭj, S. Jessenĭn, L. Kassil, N. Ostrovskĭj, A. Kunanbajĕf, M. Dzhalil ĕşĕsene căvašla kuşarat’.

Kĕnekisem: “Kămăl” (1932), “Takmaksem” (1934), “Kămăltan” (1956), “Dumy moi, stihi moi” (1976). Piccĕšĕ Petĕr Mitta – şyravşă, repressĭre vilet.

Mitta Vaşlejĕ pultarullă, ăsta săvăşă, săvvisem – Căvaš Litteratturin yltăn şüpşince.

Săvvisene VULA: http://vulachuvashla.blogspot.com/search/label/Mitta%20Vaşlejĕ

 

In English:

Vasley Mitta, prominent Chuvash poet, was born on March 5, 1908 in the village of Aslă Arapuş (Pervomayskoye), Chuvashia. In his childhood he was interested in Pushkin’s poems, Gogol’s stories. He also came across Chuvash poetry. In 1924 he was admitted in Ulyanovsk Pedagogical College. It is at theat time they started publishing his works in the Chuvash newspapers and magazines. The main theme of his poems at that period was the renewal of his homeland, his poems were in line with the revolutionary avant-garde of the time. After graduating from college in 1928, he began working in a district school of Chuvashia, he then obtained an editorial job in a local newspaper, and later moved to Cheboksary where he was given important secretarial and editorial positions in state’s press, radio and art agencies. Under Stalin, in 1937, he was accused of nationalism in his works and public statements, and twice repressed, sent to Sibera. He died in 1957, three years after his rehabilitation.

Türkçe:

Mitta Vaşleyi bugünkü Çuvaşistan’daki Patiryel bölgesine bağlı Büyük Arapuş köyünde doğup büyümüştür.
Köydeki okulu bitirince, Çimpir’deki okula gidip girmiş, orada okurken edebiyata başlamıştır.
Şair daha sonra Şupaşkar’a gelir, gazetelerde, dergilerde ve radyoda çalışır.
Ruhban döneminde cezaya uğrar, zindana sürgüne gider.
Mitta Vaşleyi kabiliyetli şairdir, onun şiirleri Çuvaş edebiyatının altın hazinesine girer.
i{content: normal !important}i{content: normal !important}i{content: normal !important}i{content: normal !important}i{content: normal !important}i{content: normal !important}i{content: normal !important}i{content: normal !important}i{content: normal !important}