Хĕллехи Ĕçсемпе Уявсем


Н. Иванова & В. Никитин


Хĕллехи Ĕçсемпе Уявсем

Хĕллехи ĕçсемпе йăласем авалхи Çĕнĕ çул пулнă юпа уйăхĕнчен (ăна халĕ палăртма та пăрахнă ĕнтĕ) пуçланаççĕ. Сурăх çăмне каснă хыççăнах хĕрсемпе каччăсен улахĕ уçăлать. Ку вăхăта сÿс-кантăр хатĕр мар-ха, çавăнпа çăм арласа алса-чăлха çыхаççĕ. Тен, çавăнпах раштавра «сурăх ырри»[1] пулса иртет. Мăчавăрсем каланă тăрăх, «сурхури» сăмах хĕрсемпе каччăсем витере сурăх урине тытнипе мар, çар пуçлăхĕ аксарăк[2] яш-кĕрĕме хĕсмет ĕçĕнчен канма кăларнипе çыхăннă. Эппин, «сарăк[3] ыррин» (сурхурин) вăхăчĕ — вылямалли-канмалли, савнисене курмалла эрне çитнĕ.

Хĕл кунĕсем пÿрте хăвалаççĕ пулсан та, хресченĕн ĕç пĕтмен. Ар утă-улăм, вăрман турттарнă, хĕр пир-авăр хатĕрленĕ. Ача-пăча хутла вĕреннĕ, юмах-халап итленĕ, яшсемпе хĕрсен ĕç витĕрех улах, сурхури, нартукан[4], вирĕм вăййисене ирттернĕ, лармасене çÿренĕ.

Эрнесем черетленсе пынă — хĕл эрни, кайăк эрни, çу эрни, хĕр сăри, хĕр пăхни, катаччи чупни. Вĕсем пурте юрă-сăвăллă, ташă-кĕвĕллĕ, камит-ламитлă[5] пулнă. «Хĕл уйăхĕ — виç уйăх: раштав, кăрлач, пĕр нарăс. Çамрăк ĕмĕр — пĕр хуйăх, савăнар-ха пĕр харăс…»— юрланă яш-кĕрĕм.

↓ ↓ ↓

Малаллийĕ пĕлтеÿ хыççăн

7 çул...

2019 çулхи юпа 31-мĕшĕнче VulaCv WordPress платформине куçнăранпа 7 çул тулчĕ… Пирĕнпе пулăшнăшăн тавах сире…

– VulaCv, Вула чăвашла редакцийĕ

Сайта кĕртнĕ çĕнĕ текстсем:

↓ ↓ ↓

Малаллийĕ


[1] “Сурхури” сăмахăн автор сĕннĕ тишкерĕвĕ. Мари чĕлхи тата культурипе танлаштарса Федотов ку сăмаха “Сурăх ури” тесе тишкерет. Автор (Станъял) мотивацийĕ халăх йăлине мистификацилессипе, мухтаса çĕклессипе çыхăннă пулмалла. – VulaCv.

[2] Автор шутласа кăларнă сăмах. Престижлă словарьсенче тĕл пулмасть. – VulaCv.

[3] Автор шутласа кăларнă сăмах. Престижлă словарьсенче тĕл пулмасть. – VulaCv.

[4] Нартăван, нар “хĕвел”+тăван “хĕвел туни” [Фед]. “Нартукан” тутарла варианчĕ. – VulaCv.

[5] “Ламит” – атор шутласа кăларнă сăмах. – VulaCv.

Шухăшăра пĕлтерĕр

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.